Visit Sponsor
Four paper cutouts of question marks in beige and white on a brown surface, symbolizing inquiry and curiosity.

Μελέτη: Η καλοσύνη στον εργασιακό χώρο: Αδυναμία ή ανταγωνιστικό πλεονέκτημα;

Written by: • 14/11/2024

Η τελευταία δεκαετία δε θυμίζει σε τίποτα τις προηγούμενες. Έτσι, ενώ τα προηγούμενα χρόνια υπήρχε μεγαλύτερη σταθερότητα στην εργασία, σήμερα οι συνθήκες είναι πολύ ρευστές. Τόσο η διεθνοποίηση των αγορών όσο και οι ελαστικές εργασιακές σχέσεις έχουν εντατικοποιήσει την εργασία. Ταυτόχρονα, οι εργαζόμενοι/ες έχουν χάσει πολλά από τα κεκτημένα τους και θυσιάζεται η εργασιακή τους ευημερία στον βωμό του κέρδους. Αυτή είναι μια πραγματικότητα την οποία αναγκάζονται να αποδεχτούν, προκειμένου να μη χάσουν την εργασία τους, από την οποία εξαρτάται η επιβίωσή τους. Ωστόσο, με τον τρόπο αυτό καταπιέζονται και χάνουν κάθε αίσθημα εργασιακής ικανοποίησης, γεγονός που καθιστά την καλοσύνη στον εργασιακό χώρο ουτοπική έννοια. Η εν λόγω παράμετρος δημιουργεί το πρόσφορο έδαφος για την ανάπτυξη καταχρηστικών συμπεριφορών στον εργασιακό τομέα, οι οποίες διακυβεύουν την εργασιακή ασφάλεια, την ψυχοσωματική υγεία και συνεπάγονται οικονομική ζημία για τις επιχειρήσεις ή τους οργανισμούς. 

Ειδικότερα, στο συγκεκριμένο άρθρο θα μιλήσουμε, αρχικά, για την ταύτιση της εργασιακής ικανοποίησης με πολυτέλεια, για την έξαρση των φαινομένων εργασιακού εκφοβισμού, την έλλειψη ανοχής στη διαφορετικότητα, τις συνέπειες από την απουσία καλοσύνης, αλλά και τους τρόπους δημιουργίας ενός κλίματος καλοσύνης στον εργασιακό χώρο. Για την εκπόνηση της αρθρογραφίας  προέβημεν στη βιβλιογραφική επισκόπηση όσο το δυνατόν πιο σύγχρονων πηγών από τον ελληνικό και τον διεθνή χώρο.

Ταύτιση της εργασιακής ικανοποίησης με πολυτέλεια

Κατά τις τελευταίες δεκαετίες διαδόθηκαν ευρέως οι νέες τεχνολογίες στον εργασιακό χώρο, γεγονός που οδήγησε στην εξωστρέφεια των εθνικών οικονομιών και τη διεθνοποίηση των αγορών. Υπό αυτή την έννοια, οι σύγχρονες επιχειρήσεις καλούνται να ανταποκριθούν στον ευρέως κλιμακούμενο ανταγωνισμό τόσο στην παροχή υπηρεσιών όσο και στην αγορά προϊόντων. Επιδίδονται, λοιπόν, στη συνεχή αναζήτηση ανταγωνιστικών πλεονεκτημάτων, για να υπερισχύσουν έναντι των ανταγωνιστικών επιχειρήσεων. Έτσι, αναγκάζονται να βελτιώνουν διαρκώς την ποιότητα των εκροών τους, συνδυάζοντας τη βελτίωση της ποιότητας με τον περιορισμό του κόστους. Ωστόσο, η προαναφερόμενη αναδιάρθρωση της παραγωγικής διαδικασίας χρήζει επενδύσεων τόσο σε υλικοτεχνική υποδομή όσο και σε τεχνογνωσία. Η εν λόγω απαίτηση οδηγεί σταδιακά τις επιχειρήσεις και τους οργανισμούς να προβαίνουν σε περικοπές που σχετίζονται με το ανθρώπινο κεφάλαιο, όπως η μείωση μισθού, οι απολύσεις, η άρση των εργασιακών προνομίων, οι αλλαγές στις συνταξιοδοτικές ρυθμίσεις, ο περιορισμός των δαπανών της ενδοεπιχειρησιακής εκπαίδευσης, οι ελαστικές εργασιακές σχέσεις και η υπερεντατικοποίηση της εργασίας. Πρόκειται, δηλαδή, για κατάφορη αδικία των υπαλλήλων στον βωμό του κέρδους, η οποία υπονομεύει την εργασιακή ειρήνη (και κατ’ επέκταση την καλοσύνη στον εργασιακό χώρο) κι εκλαμβάνει το ενδιαφέρον για τον/την εργαζόμενο/η ως πολυτέλεια. Υπό αυτό το πρίσμα, η έννοια της εργασιακής ικανοποίησης και της συμμετοχικής διοίκησης αντιμετωπίζονται με αδιαφορία από τα ανώτατα στελέχη, καθιστώντας ως αντίρροπη τη σχέση μεταξύ αύξησης του κέρδους κι εργασιακής ευημερίας.

Έξαρση των φαινομένων εργασιακού εκφοβισμού 

Σύμφυτη με την παραπάνω πραγματικότητα είναι και η έννοια του εργασιακού εκφοβισμού, που εκλαμβάνεται ως ψυχολογική τρομοκρατία ή (ηθική) παρενόχληση κι εκδηλώνεται συστηματικά από ένα άτομο ή μια ομάδα προς έναν εργαζόμενο, σχεδόν σε καθημερινή βάση και για εκτεταμένη χρονική περίοδο. Η κύρια στόχευση αυτής της συμπεριφοράς είναι η χειραγώγηση του θύματος, προκειμένου αυτό να εξαντληθεί σωματικά και ψυχολογικά. Πρόκειται, δηλαδή, για εχθρική κι ανέντιμη συμπεριφορά που αποσκοπεί στην αποδυνάμωση του θύματος και τον εκτοπισμό του από την επιχείρηση ή τον οργανισμό (ανοχή στη βία λόγω της απουσίας καλοσύνης στον χώρο της εργασίας). Συχνά μάλιστα ορισμένοι υπάλληλοι παραιτούνται, διότι δεν αντέχουν άλλο το εχθρικό κλίμα σε βάρος τους, μολονότι δεν έχουν βρει κάποια άλλη εργασία. Η εργασιακή βία είναι είτε κάθετη (εκδηλώνεται από τον προϊστάμενο) είτε οριζόντια (εκδηλώνεται από τους/τις ομοβάθμιους/μιες). Σε ακραίες περιπτώσεις μάλιστα τα θύματα αυτοκτονούν. 

Πιο συγκεκριμένα, ο εργασιακός εκφοβισμός λαμβάνει τη μορφή της συντονισμένης, καταχρηστικής, κακόβουλης, ταπεινωτικής και απαξιωτικής συμπεριφοράς προς το θύμα, τη διάδοση κουτσομπολιών και φημών (κείμενα και μηνύματα με υβριστικό περιεχόμενο για την υπονόμευση της αξιοπρέπειας του θύματος), την απομόνωσή του θύματος και την εδραίωση ασύμμετρων σχέσεων εξουσίας μέσω της ρητορικής του μίσους. Άλλες μορφές εκφοβισμού περιλαμβάνουν τη γελοιοποίηση, τα προσβλητικά και περιπαιχτικά σχόλια, τις φωνές, τις απειλές, τις συνεχείς επικρίσεις, τις εκφοβιστικές χειρονομίες, το οργισμένο βλέμμα, την αποδόμηση των επιτευγμάτων του θύματος, την αγνόηση του θύματος και των ιδεών του (εχθρική σιωπή), την οικειοποίηση της δουλειάς του (από τον θύτη), τις υπερβολικές απαιτήσεις (ασύμβατες με τα καθήκοντά του και «κατώτερες» από αυτά), τον αποκλεισμό από τις πληροφορίες (προκειμένου ο στόχος να προβεί σε λανθασμένες ενέργειες και να αποτύχει). Ταυτόχρονα, ανατίθενται διαρκώς στο θύμα  νέα καθήκοντα, χωρίς να του παρέχεται το κατάλληλο υποστηρικτικό πλαίσιο. Σε κάποιες περιπτώσεις μάλιστα του αφαιρούνται καθήκοντα, με αποτέλεσμα να διακυβεύεται ο αυτοσεβασμός του θύματος.  Η όποια κριτική προς το θύμα, βέβαια, δεν περιορίζεται μόνο στον χώρο της εργασίας, αλλά επεκτείνεται και στην ιδιωτική του ζωή (χρήση ευαίσθητων προσωπικών δεδομένων). Στις πιο ακραίες μορφές του μάλιστα ο εργασιακός εκφοβισμός εκδηλώνεται με σεξουαλική παρενόχληση και σωματική βία.

Η έλλειψη ανοχής στη διαφορετικότητα

Καταρχάς, η έλλειψη ανοχής στη διαφορετικότητα υπονομεύει κάθε έννοια καλοσύνης στον χώρο της εργασίας. Έτσι, στιγματίζονται οι εργαζόμενοι/ες που φέρουν κάποιο είδος διαφορετικότητας (σεξουαλικής, φυλετικής, θρησκευτικής, ιδεολογικής, ενδυματολογικής, κοινωνικής κτλ.). Η περιορισμένη ανοχή στη διαφορετικότητα, βέβαια, επιτείνεται από την ανάγκη μείωσης των λειτουργικών εξόδων μιας επιχείρησης, από τον ανταγωνισμό, αλλά και την κακώς εννοούμενη έννοια της εργασιακής ανέλιξης με οποιοδήποτε κόστος. Έτσι, αν ένα άτομο έχει ηθική ακεραιότητα και δε θέλει να συμμετέχει σε μικροαπάτες (ή τις αποκαλύπτει στη διοίκηση) είναι πιθανό να αντιμετωπίσει εχθρική συμπεριφορά από τους/τις λιγότερο έντιμους/ες συναδέλφους/ισσές του (ταύτιση της καλοσύνης και της εντιμότητας με αδυναμία από τους/τις θύτες/τριες). 

Οι συνέπειες από την απουσία καλοσύνης στον εργασιακό χώρο

Η απουσία καλοσύνης, συνεργατικού κλίματος και εργασιακής ειρήνης στον εργασιακό τομέα έχει επιπτώσεις σε όλες τις βαθμίδες μιας επιχείρησης ή ενός οργανισμού. Πολλές φορές μάλιστα το ένστικτό οδηγεί τον/την εργαζόμενο σε λεκτικά ξεσπάσματα ή επιθετικές συμπεριφορές, υπό το κράτος του άγχους, της εξουθένωσης ή τους εκνευρισμού. Οι προαναφερόμενες συμπεριφορές, όμως, δυναμιτίζουν την εργασιακή ειρήνη κι έχουν συνέπειες τόσο για το άτομο όσο και για τον εργασιακό χώρο. 

        1. Οι συνέπειες για το άτομο (έμφαση στην εργασιακή εξουθένωση)

Καταρχάς, ο/η εργαζόμενος που υφίσταται εργασιακό εκφοβισμό αισθάνεται ντροπιασμένος, στιγματισμένος και παρουσιάζει άγχος και κατάθλιψη. Επίσης, παρουσιάζει έλλειψη συγκέντρωσης (γεγονός που τον οδηγεί σε συχνά λάθη) και διακυβεύεται η αυτοεκτίμησή του. Κυριεύεται από έντονη απόγνωση, αγωνία, θυμό, αίσθημα αναξιότητας και κυρίως νιώθει αβοήθητος εξαιτίας της απουσίας ενός συγκροτημένου νομικού πλαισίου προστασίας των υπαλλήλων. Πολύ συχνές μάλιστα είναι και οι ψυχοσωματικές ασθένειες, όπως οι πεπτικές διαταραχές, οι πονοκεφάλοι, και η υπερκόπωση (ακόμα και ο καρκίνος). Αυτές επιτείνονται από την παρατεταμένη αϋπνία και εξάντληση. Σε ακραίες περιπτώσεις μάλιστα ο εκφοβιζόμενος παρουσιάζει συμπτώματα μανίας, μετατραυματικό στρες, αυτοκτονικό ιδεασμό. Επιπλέον, σε μια προσπάθεια ανακούφισής του το θύμα συχνά προβαίνει σε καταχρήσεις ουσιών.

Συχνό είναι μάλιστα και το φαινόμενο της εργασιακής εξουθένωσης (burn out), τα χαρακτηριστικά του οποίου εντοπίζονται στα ακόλουθα: 1) η παρατεταμένη ψυχοσωματική εξάντληση, 2) το αίσθημα αποκοπής από τους/τις συνεργάτες/τριες στην εργασία και η συναισθηματική επιπέδωση, 3) το χρόνιο αίσθημα θυμού, 4) η μικρή ανοχή στο χιούμορ, 5) η ανηδονία, 6) η διαρκώς μειούμενη ικανότητα εργασιακής αποτελεσματικότητας, 7) οι εθιστικές αποδράσεις από την υπερεντατική καθημερινότητα προς επιδίωξη περιστασιακής ευχαρίστησης (όπως η πολύωρη ενασχόληση με τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, τα ηλεκτρονικά παιχνίδια, η ωνιομανία, η πολύωρη παρακολούθηση τηλεοπτικών εκπομπών, η υπερκατανάλωση φαγητού κτλ.), 8) η απομόνωση από την οικογένεια και τους/τις φίλους/ες, 9) η πρόκληση οργανικών προβλημάτων υγείας, 10) η αδυναμία χαλάρωσης και 11) η αποξένωση από τον εαυτό. 

      2. Οι συνέπειες για τον οργανισμό ή την επιχείρηση

Ο εργασιακός εκφοβισμός, πέρα από την ψυχική φθορά που προκαλεί στο άτομο, επεκτείνεται και στον εργασιακό χώρο. Έτσι, οι εκφοβιστικές συμπεριφορές έχουν οικονομικές συνέπειες. Ειδικότερα, στις ομάδες με τοξική εργασιακή κουλτούρα μειώνεται η επίδοση, η παραγωγικότητα, η αφοσίωση, η οργανωσιακή δέσμευση και η εργασιακή ικανοποίηση, ενώ αυξάνεται το κόστος από τη συνεχή κινητικότητα των εργαζομένων (εξαιτίας των συνεχών αποχωρήσεων). Απαιτούνται, λοιπόν, δαπάνες για την αποζημίωση των παραιτηθέντων/θεισών  και για την εκπαίδευση των νεοεισερχόμενων. Ως εκ τούτου, η απουσία καλοσύνης και η εδραίωση ενός κλίματος τρομοκρατίας στον εργασιακό χώρο προκαλεί προσκόμματα στη συνεργασία, διακυβεύει το αίσθημα εργασιακής ασφάλειας και του ανήκειν και κάμπτει το ηθικό των εργαζομένων. Η κατάσταση αυτή οδηγεί στη μείωση της εργασιακής ποιότητας, της δημιουργικότητας και της καινοτομίας, αλλά και στην κακή σχέση με τους/τα πελάτες/ισσες. Συνάμα, μέρος του υφιστάμενου αρνητικού κλίματος (κυρίως στους δημόσιους οργανισμούς και στα σχολεία) αποτελεί η απουσία συστήματος κινήτρων, η μικροδιαχείριση, η γραφειοκρατία, η απουσία επιβράβευσης, η αναξιοκρατία, ο νεποτισμός και ο κομματισμός, τα οποία οδηγούν τους/τις υπαλλήλους σε μια νοοτροπία απαξίωσης της εργασίας τους κι αδιαφορίας προς αυτή. Σε όσα προαναφέρθηκαν προστίθεται και το αίσθημα της αποπροσωποποίησης που βιώνουν οι εργαζόμενοι/ες όταν οι στόχοι του οργανισμού ή της επιχείρησης είναι ασύμβατοι με τους προσωπικούς τους στόχους. 

Υπάρχουν 5 τρόποι δημιουργίας ενός κλίματος καλοσύνης στον εργασιακό χώρο

   1. Καθορισμός κωδίκων ηθικά αποδεκτής συμπεριφοράς από τη διοίκηση

Οι κώδικες σωστής συμπεριφοράς αποτελούν βασική ευθύνη της διοίκησης και πρέπει να έχουν ως γνώμονα την ηθική (διαφάνεια, απουσία εξωτερικών κομματικών συμφερόντων, δημιουργία συνθηκών ασφάλειας κι εδραίωση της εμπιστοσύνης μεταξύ των εργαζομένων). Στο πλαίσιο αυτό η επικοινωνία των συμμετεχόντων/ουσών βασίζεται σε μια αμφοτεροβαρή σύμβαση, βάσει της οποίας όλοι/ες εργάζονται ευσυνείδητα για έναν κοινό σκοπό. Έτσι, ο/η διευθυντής/ντρια, λειτουργώντας ως πρότυπο, πρέπει να αποτελεί παράδειγμα και να επιδεικνύει τον επαγγελματισμό που θα απαιτούσε κι από τους/τις συναδέλφους/ισσές του, εκδηλώνοντας ειλικρινές ενδιαφέρον γι’ αυτούς/ές, διευθετώντας τα τρέχοντα θέματα τις καθημερινότητας, υποστηρίζοντας τους έμπρακτα, αλλά κι επιδεικνύοντας δυναμισμό κι αποφασιστικότητα, όπου χρειάζεται. Αυτό, όμως, πρέπει να γίνεται χωρίς να διολισθαίνει σε αυταρχικές συμπεριφορές, όπως επιπλήξεις, διαταγές και απειλές. Η υιοθέτηση σωστών συμπεριφορών και τακτικών εκτιμάται από το προσωπικό κι έχει ανταποδοτικό χαρακτήρα.

   2.  Δυνατότητα ανάληψης πρωτοβουλιών και συγκρότηση ομάδων εργασίας

Η ανάληψη ηγετικών ρόλων και πρωτοβουλιών συντελεί στην αξιοποίηση των ταλέντων και των δεξιοτήτων του εργατικού δυναμικού κι αποτελεί δείκτη ποιότητας για την επιχείρηση, τον οργανισμό ή τη σχολική μονάδα. Eξάλλου, πολλοί/ές εργαζόμενοι/ες αντλούν ικανοποίηση από την ανάληψη μεγαλύτερων ευθυνών και σημαντικών project. Υπό αυτό το πρίσμα, είναι ανάγκη να ενθαρρύνεται η εμπλοκή των εργαζόμενων στη διατύπωση ιδεών και προτάσεων, αλλά και η συνδρομή τους στην επίλυση των προβλημάτων. Αυτή η παράμετρος προάγει τόσο την κριτική σκέψη των εργαζομένων όσο και την εργασιακή ικανοποίηση.  Ταυτόχρονα, η συγκρότηση ομάδων εργασίας και η ανταλλαγή ιδεών και καλών πρακτικών μεταξύ των εργαζομένων, τους βοηθά να κάνουν τον αναστοχασμό τους, να βελτιώνονται και να βιώνουν το αίσθημα της επιτυχίας. Τόσο η συμμετοχή στη λήψη αποφάσεων όσο και η συνεργασία οδηγούν το εργατικό δυναμικό αυθόρμητα στην οργανωσιακή δέσμευση, χωρίς εξαναγκασμούς άνωθεν, διότι αισθάνεται περισσότερο συνδεδεμένο με το αντικείμενο της εργασίας του.

   3. Χρήση λέξεων και φράσεων που δείχνουν καλοσύνη

Αρχικά, λέγοντας «ευχαριστώ» στους/στις συναδέλφους/ισσές μας τους δείχνουμε ευγνωμοσύνη για την προσφορά που λαμβάνουμε και δεν τη θεωρούμε δεδομένη. Επίσης, ζητώντας «συγγνώμη» δείχνουμε ότι παραδεχόμαστε το λάθος μας και δεν καταφεύγουμε σε ψέματα, προκειμένου να δικαιολογηθούμε. Επιπλέον, ο/η ηγέτης/ιδα που είναι σίγουρος/η για τον εαυτό δε διστάζει να πει «μπράβο» στους/στις υπαλλήλους του είτε για μια αξιόλογη ιδέα που εξέφρασαν είτε για μια καινοτομία που προώθησαν. Προς αυτή την κατεύθυνση, μπορούν να θεσμοθετούν και ηθικές αμοιβές (βραβεία). Δεν είναι τυχαίο το γεγονός ότι η ευγένεια και η καλοσύνη μεταδίδει θετική ενέργεια στον οργανισμό, ωθώντας τους/τις εργαζόμενους/ες να συμπεριφέρονται με αλληλοσεβασμό και να αναπτύσσουν τη ομαδικότητα και συναδελφικό νεύμα (φαινόμενο του κυματισμού). Σε ένα τέτοιο κλίμα οι υπάλληλοι είναι περισσότερο χαρούμενοι, έχουν λιγότερο άγχος, αισθάνονται ευεξία και δεν απουσιάζουν από την εργασία τους. 

    4.  Σύνδεση της καλοσύνης με την κοινωνική δικαιοσύνη

Η καλοσύνη διευρύνεται πέρα από την ιδιωτική σφαίρα και δεν περιορίζεται σε δημόσιες διαχειριστικές υπηρεσίες. Υπό αυτή την έννοια, συνιστά μια αρετή του δημόσιου βίου, που εδράζεται στη δέσμευση για την κοινωνική δικαιοσύνη και  αποδέχεται την κριτική. Έτσι, στην εκπαιδευτική έρευνα, ο όρος  «κριτικός φίλος» χρησιμοποιείται από ερευνητές/τριες πεδίου, για να περιγράψει τη σχέση μεταξύ ομότιμων συνεργατών/τριών, που μοιράζονται τη δέσμευσή τους για κοινωνική δικαιοσύνη. Αυτός ο ορισμός συνδυάζει την καλοσύνη μιας φιλικής σχέσης με την παιδαγωγική κριτική (και μπορεί να αξιοποιηθεί στο πλαίσιο της εκπαίδευσης των νεοεισερχόμενων εργαζομένων -στη σχολική μονάδα, την επιχείρηση ή τον οργανισμό-από τους/τις παλαιότερους/ες).

  5. Μηδενική ανοχή από τη διοίκηση στα φαινόμενα εργασιακού εκφοβισμού

Μια από τις βασικές μεθόδους πρωτογενούς πρόληψης σε θέματα εργασιακού εκφοβισμού είναι η ενημέρωση των εργαζομένων για το εν λόγω φαινόμενο μέσω ενημερωτικών εντύπων, ομιλιών από ειδικούς κι επιμόρφωσης την εργαζομένων. Ταυτόχρονα, κρίνεται απαραίτητο να συνταχθεί ένας οδηγός δεοντολογίας αναφορικά με τη σωστή υπαλληλική συμπεριφορά. Ο εν λόγω οδηγός θα αποτελεί προϊόν κοινής αποδοχής όλων, προλαμβάνοντας καταχρηστικές συμπεριφορές. Επιπρόσθετα, καθίσταται αναγκαίο να βρίσκεται η διοίκηση σε συνεχή επαγρύπνηση, διερευνώντας πιθανά φαινόμενα εκφοβισμού μέσω τακτικών συζητήσεων με τους/τις υπαλλήλους και μέσω χορήγησης ερωτηματολογίων. Είναι απαραίτητο, λοιπόν, να ενθαρρύνεται η αναφορά περιστατικών εκφοβισμού, όταν αυτά συμβαίνουν κι όχι να συγκαλύπτονται. Συνάμα, όταν κρίνεται απαραίτητο, χρειάζεται να καλούνται διαμεσολαβητές/τριες στους οργανισμούς για την αποτελεσματικότερη διευθέτηση τόσο των συγκρουσιακών όσο και των καταχρηστικών φαινομένων. Ακόμα, πρέπει να γίνεται αποδεκτή η μοναδικότητα του/της κάθε εργαζόμενου/ης. Προς αυτή την κατεύθυνση, είναι αναγκαίο οι σχέσεις ανάμεσα στο εργατικό δυναμικό να εδράζεται στις ηθικές αξίες, την αλληλοαποδοχή και τον αλληλοσεβασμό, που αποτελούν πρόσφορο έδαφος για την ανάπτυξη της καλοσύνης. 

Συμπεράσματα

Από όσα προαναφέρθηκαν διαπιστώνουμε ότι η έννοια της καλοσύνης είναι αρκετά υποτιμημένη στον εργασιακό χώρο. Το επισφαλές εργασιακό περιβάλλον, πολλές φορές, οδηγεί στον εκτοπισμό κάθε έννοιας συνεργασίας, ευγένειας κι εργασιακής ασφάλειας. Η εν λόγω συνθήκη τροφοδοτεί την ηθική παρενόχληση, η οποία αντιμετωπίζεται με ανοχή από τη διοίκηση. Αυτή η νοοτροπία, όμως, είναι κοντόφθαλμη, με την έννοια ότι οι κακοποιητικές συμπεριφορές προκαλούν διττή βλάβη τόσο στους/στις εκφοβιζόμενους/ες όσο και στις εργασιακές εκροές. Αντιθέτως, οι επιχειρήσεις ή οι οργανισμοί που λειτουργούν με γνώμονα την εργασιακή ηθική, το ομαδικό πνεύμα και την κοινωνική δικαιοσύνη συντελούν στο να έχουν οι εργαζόμενοι/ες υψηλά επιτευκτικά κίνητρα και να δένονται συναισθηματικά με τον εργασιακό τους χώρο. Βάσει αυτής της λογικής η καλοσύνη συνιστά ανταγωνιστικό πλεονέκτημα. Χάρη σ’ αυτή αφενός υλοποιούνται οι στόχοι, αφετέρου αναγνωρίζεται κι ο/η εργαζόμενος/η ως αυθύπαρκτη οντότητα. Κρίνεται, λοιπόν απαραίτητη η επιμόρφωση τόσο της διοίκησης όσο και των υπόλοιπων εργαζομένων στις τεχνικές ένταξης του αγαθού της καλοσύνης στον εργασιακό χώρο. Πρόκειται για επένδυση με μακροπρόθεσμα οφέλη τόσο στην ψυχική υγεία των εργαζομένων όσο και στον ίδιο τον οργανισμό και δεν πρέπει να εκλαμβάνεται σαν κάτι περιττό.

Της Κωνσταντίνας Κοιλάκου, εκπαιδευτικός




 

Διάβασέ το →
2149097887

Η καλοσύνη στην Εργασία: Αδυναμία ή Πλεονέκτημα;

Written by: • 18/02/2024

Σε έναν κόσμο όπου η εργασία είναι πιο ρευστή από ποτέ, τι ρόλο παίζει η καλοσύνη; Μάθετε γιατί η ευγένεια και η ενσυναίσθηση δεν είναι πολυτέλεια, αλλά το πιο ισχυρό όπλο για την επιτυχία.

Η εργασιακή μας ζωή έχει αλλάξει ριζικά την τελευταία δεκαετία. Η άλλοτε σταθερή και προβλέψιμη καθημερινότητα έχει αντικατασταθεί από ένα ρευστό και απαιτητικό τοπίο. Η διεθνοποίηση των αγορών, οι ευέλικτες εργασιακές σχέσεις και η διαρκής πίεση για αύξηση της παραγωγικότητας έχουν μετατρέψει την εργασία σε έναν αγώνα δρόμου, όπου οι εργαζόμενοι/ες καλούνται να θυσιάσουν την ευημερία τους στο βωμό του κέρδους. Το αποτέλεσμα; Ένας εργασιακός χώρος όπου η έννοια της καλοσύνης φαντάζει ουτοπική, αφήνοντας πρόσφορο έδαφος για την ανάπτυξη καταχρηστικών συμπεριφορών.

Η έλλειψη εργασιακής ευημερίας, η καλοσύνη στην εργασία, δεν είναι απλώς ένα προσωπικό ζήτημα. Είναι ένα συστημικό πρόβλημα με σοβαρές συνέπειες. Διακυβεύει την ψυχοσωματική υγεία των εργαζομένων, υπονομεύει την ασφάλεια και οδηγεί σε οικονομικές απώλειες για τις επιχειρήσεις. Σε αυτό το πλαίσιο, ας εξετάσουμε πώς η εργασιακή ικανοποίηση έγινε πολυτέλεια, πώς ο εργασιακός εκφοβισμός γιγαντώνεται και πώς η ανοχή στη διαφορετικότητα αποτελεί θεμέλιο για ένα υγιές εργασιακό περιβάλλον. Εν τέλει, θα δούμε πώς η καλοσύνη μπορεί να γίνει το πιο ισχυρό ανταγωνιστικό πλεονέκτημα.

1. Η εργασιακή ικανοποίηση: Από δικαίωμα σε πολυτέλεια

Οι νέες τεχνολογίες και η παγκοσμιοποίηση έχουν δημιουργήσει ένα άκρως ανταγωνιστικό περιβάλλον. Οι επιχειρήσεις αναζητούν διαρκώς ανταγωνιστικά πλεονεκτήματα, συχνά με το τίμημα της μείωσης του κόστους. Αυτό μεταφράζεται σε περικοπές στο ανθρώπινο δυναμικό: μειώσεις μισθών, απολύσεις, κατάργηση προνομίων, υπερεντατικοποίηση της εργασίας.

Η λογική αυτή αντιμετωπίζει τους εργαζόμενους ως αναλώσιμα γρανάζια μιας μηχανής. Το ενδιαφέρον για την εργασιακή ικανοποίηση και την συμμετοχική διοίκηση θεωρείται πολυτέλεια, ένας περιττός παράγοντας που δεν συνάδει με την αύξηση του κέρδους. Αυτή η κοντόφθαλμη προσέγγιση αγνοεί ότι ένας ευτυχισμένος και ικανοποιημένος εργαζόμενος είναι πιο παραγωγικός και αφοσιωμένος. Η εργασιακή ειρήνη θυσιάζεται, με αποτέλεσμα να καλλιεργείται ένα κλίμα έλλειψης εμπιστοσύνης και συνεργασίας.

2. Όταν ο εκφοβισμός γίνεται καθημερινότητα

Μέσα σε αυτό το κλίμα, ο εργασιακός εκφοβισμός (ή αλλιώς “mobbing” ή “bullying”) βρίσκει πρόσφορο έδαφος. Πρόκειται για μια συστηματική, ψυχολογική τρομοκρατία που εκδηλώνεται από ένα άτομο ή μια ομάδα απέναντι σε έναν εργαζόμενο, με στόχο την ψυχολογική και σωματική του εξάντληση. Είναι μια εχθρική και ανέντιμη συμπεριφορά που αποσκοπεί στον εκτοπισμό του θύματος από την επιχείρηση.

Αυτή η βία μπορεί να είναι κάθετη (από τον προϊστάμενο) ή οριζόντια (από τους συναδέλφους). Οι εκδηλώσεις του εργασιακού εκφοβισμού είναι πολλές: από την απλή διάδοση φημών και την ταπεινωτική συμπεριφορά, μέχρι τη συστηματική απομόνωση, τη γελοιοποίηση και την υπερβολική κριτική. Σε ακραίες περιπτώσεις, μπορεί να φτάσει μέχρι τη σωματική βία ή τη σεξουαλική παρενόχληση. Το θύμα συχνά παραιτείται, ακόμα και χωρίς να έχει βρει άλλη δουλειά, αδυνατώντας να αντέξει το τοξικό κλίμα.

3. Η έλλειψη ανοχής στη διαφορετικότητα

Ένας ακόμη παράγοντας που δυναμιτίζει την καλοσύνη είναι η έλλειψη ανοχής στη διαφορετικότητα. Είτε πρόκειται για σεξουαλική, φυλετική, θρησκευτική, είτε για ιδεολογική διαφορετικότητα, ο στιγματισμός και η περιθωριοποίηση των εργαζομένων είναι μια θλιβερή πραγματικότητα. Αυτή η έλλειψη ανοχής επιτείνεται από τον ανταγωνισμό και την ιδιοτελή επιδίωξη της ανέλιξης με κάθε κόστος. Όταν η ηθική ακεραιότητα ταυτίζεται με αδυναμία, ο δρόμος για ανέντιμες συμπεριφορές ανοίγει διάπλατα. Ένας εργαζόμενος που αρνείται να συμμετάσχει σε απάτες ή αποκαλύπτει ανέντιμες πρακτικές, κινδυνεύει να γίνει στόχος.

4. Το τίμημα της απουσίας καλοσύνης

Η απουσία καλοσύνης και συνεργατικού κλίματος έχει βαριές συνέπειες σε όλες τις βαθμίδες.

Α) Οι συνέπειες για το άτομο

Ένας εργαζόμενος που υφίσταται εκφοβισμό βιώνει έντονο άγχος, κατάθλιψη, απώλεια συγκέντρωσης και χαμηλή αυτοεκτίμηση. Συχνά εμφανίζει ψυχοσωματικές παθήσεις, όπως πονοκεφάλους και γαστρεντερικές διαταραχές, ενώ σε πιο σοβαρές περιπτώσεις μπορεί να εμφανίσει μετατραυματικό στρες ή ακόμα και αυτοκτονικό ιδεασμό. Ένα συχνό φαινόμενο είναι και το burnout (εργασιακή εξουθένωση), το οποίο εκδηλώνεται ως:

  • Παρατεταμένη ψυχοσωματική εξάντλησηΑίσθημα αποκοπής από τους συναδέλφους και συναισθηματική επιπέδωση

  • Χρόνιος θυμός και μειωμένη ανοχή στο χιούμορΑνηδονία και μειωμένη εργασιακή αποτελεσματικότητα

  • Εθιστικές συμπεριφορές (π.χ. πολύωρη ενασχόληση με τα social media, υπερκατανάλωση φαγητού)

  • Αποξένωση από την οικογένεια και τους φίλους

Β) Οι συνέπειες για την επιχείρηση

Ο εκφοβισμός έχει και σοβαρές οικονομικές συνέπειες. Σε ομάδες με τοξική κουλτούρα, η παραγωγικότητα μειώνεται δραματικά, η αφοσίωση εξαφανίζεται και το κόστος από τη συνεχή κινητικότητα των εργαζομένων εκτοξεύεται. Η επιχείρηση αναγκάζεται να δαπανά συνεχώς χρήματα για αποζημιώσεις και εκπαίδευση νέου προσωπικού. Η έλλειψη εμπιστοσύνης, η μειωμένη δημιουργικότητα και η κακή σχέση με τους πελάτες είναι άμεσες συνέπειες. Η αναξιοκρατία, ο νεποτισμός και η γραφειοκρατία, ειδικά στον δημόσιο τομέα, συμβάλλουν σε αυτή τη νοοτροπία αδιαφορίας και απαξίωσης της εργασίας.

Η Καλοσύνη στην Εργασία

5. Πώς χτίζουμε ένα κλίμα καλοσύνης;

Η καλοσύνη στον εργασιακό χώρο δεν είναι χάρισμα, αλλά αποτέλεσμα συνειδητής προσπάθειας και στρατηγικής.

Καθορισμός κωδίκων ηθικής συμπεριφοράς

Είναι ευθύνη της διοίκησης να θέσει σαφείς κανόνες ηθικής συμπεριφοράς. Η διαφάνεια, η απουσία κομματικών συμφερόντων και η δημιουργία συνθηκών ασφάλειας είναι θεμελιώδεις. Ο διευθυντής/τρια πρέπει να λειτουργεί ως πρότυπο, επιδεικνύοντας τον επαγγελματισμό που απαιτεί από τους άλλους και δείχνοντας ειλικρινές ενδιαφέρον για τους εργαζόμενους. Ο δυναμισμός δεν πρέπει να μετατρέπεται σε αυταρχισμό.

Ανάληψη πρωτοβουλιών και ομαδική εργασία

Η δυνατότητα ανάληψης πρωτοβουλιών και η συμμετοχή των εργαζομένων στη λήψη αποφάσεων ενθαρρύνει τη δημιουργικότητα και την εργασιακή ικανοποίηση. Η συγκρότηση ομάδων εργασίας και η ανταλλαγή ιδεών βοηθούν στην αυτοβελτίωση και την ανάπτυξη του αισθήματος της επιτυχίας. Όταν οι εργαζόμενοι νιώθουν ότι συμμετέχουν, αναπτύσσουν οργανωσιακή δέσμευση αυθόρμητα.

Η δύναμη της λέξης: Ευχαριστώ, Συγγνώμη, Μπράβο

Οι απλές λέξεις έχουν τεράστια δύναμη. Ένα “ευχαριστώ” δείχνει εκτίμηση, ένα “συγγνώμη” παραδοχή του λάθους και ένα “μπράβο” αναγνώριση της αξίας. Η ευγένεια μεταδίδει θετική ενέργεια, ενισχύει τον αλληλοσεβασμό και την ομαδικότητα. Η ευχαρίστηση και η μείωση του άγχους οδηγούν σε λιγότερες απουσίες και μεγαλύτερη δέσμευση.

Μηδενική ανοχή στον εκφοβισμό

Για να προληφθεί ο εργασιακός εκφοβισμός, απαιτείται μηδενική ανοχή από τη διοίκηση. Η ενημέρωση των εργαζομένων, η δημιουργία οδηγού δεοντολογίας και η ενθάρρυνση της αναφοράς περιστατικών είναι ζωτικής σημασίας. Η διοίκηση πρέπει να βρίσκεται σε διαρκή επαγρύπνηση και να διερευνά κάθε περιστατικό, καλώντας ακόμα και διαμεσολαβητές αν χρειαστεί.

Η Καλοσύνη στην Εργασία: Συμπεράσματα

Η έννοια της καλοσύνης στον εργασιακό χώρο έχει υποτιμηθεί, αντιμετωπιζόμενη ως αδυναμία. Ωστόσο, το επισφαλές και τοξικό περιβάλλον, που τροφοδοτεί τον εκφοβισμό, προκαλεί διττή βλάβη: στους εργαζόμενους και στην ίδια την παραγωγικότητα.

Αντιθέτως, οι επιχειρήσεις που λειτουργούν με βάση την ηθική, το ομαδικό πνεύμα και την κοινωνική δικαιοσύνη δημιουργούν ένα περιβάλλον όπου οι εργαζόμενοι αναπτύσσουν υψηλά κίνητρα και δένονται συναισθηματικά με τον χώρο τους.

Εν τέλει, η καλοσύνη δεν είναι αδυναμία, αλλά ένα ισχυρό ανταγωνιστικό πλεονέκτημα. Είναι μια επένδυση με μακροπρόθεσμα οφέλη τόσο στην ψυχική υγεία των εργαζομένων όσο και στην οικονομική ευρωστία του οργανισμού. Ήρθε η ώρα να την αγκαλιάσουμε και να την κάνουμε μέρος της εργασιακής μας κουλτούρας. Μήπως, τελικά, η πιο επαναστατική πράξη στον σύγχρονο εργασιακό χώρο είναι να είσαι απλά… καλός;

Διάβασέ το →
Απόρριψη ή Αποδοχή

Απόρριψη ή Αποδοχή

Written by: • 17/02/2024

Η αντιπαράθεση μεταξύ απόρριψης και αποδοχής αποτελεί ένα βασικό δίλημμα στην ανθρώπινη εμπειρία. Και οι δύο αντιλήψεις έχουν τη δική τους σημασία και συμβολισμό, και επηρεάζουν τον τρόπο που αντιμετωπίζουμε τον εαυτό μας, τους άλλους και τον κόσμο γενικότερα.

Η αντίθεση μεταξύ απόρριψης και αποδοχής είναι ένα ζήτημα που αντιμετωπίζει ο κάθε άνθρωπος σε διάφορες πτυχές της ζωής του. Και οι δύο έννοιες συνδέονται με τον τρόπο που αντιμετωπίζουμε τη διαφορετικότητα, τις προκλήσεις και τις αλλαγές στο περιβάλλον μας. Ας εξετάσουμε λοιπόν την έννοια και τις επιπτώσεις κάθε μίας ξεχωριστά:

Απόρριψη:

Η απόρριψη αναφέρεται στην πράξη του απορρίπτειν κάτι ή κάποιον. Μπορεί να εκδηλωθεί ως έλλειψη σεβασμού, ανοχής ή αναγνώρισης της αξίας του άλλου. Απόρριψη μπορεί να συμβεί σε πολλά επίπεδα, συμπεριλαμβανομένων των προσωπικών σχέσεων, της κοινωνίας και των πολιτικών συστημάτων. Όταν απορρίπτουμε κάτι, το αποκλείουμε και αρνούμαστε να το αναγνωρίσουμε.

Η απόρριψη μπορεί να οδηγήσει σε διαφορετικές μορφές απομόνωσης, κοινωνικής απόρριψης και στρεβλώσεων των σχέσεων εμπιστοσύνης. Σε κοινωνικό επίπεδο, η απόρριψη μπορεί να οδηγήσει σε διακρίσεις, αποκλεισμό και κοινωνικό αποκλεισμό.

Αποδοχή:

Η αποδοχή, από την άλλη πλευρά, αναφέρεται στην πράξη του να αναγνωρίζουμε, να αποδεχόμαστε και να ενσωματώνουμε τη διαφορετικότητα και τις αλλαγές στη ζωή μας. Αποτελεί έναν τρόπο να δεχόμαστε τους άλλους χωρίς κρίση ή καταδίκη. Η αποδοχή επιτρέπει στα άτομα να νιώθουν εκτίμηση, αγάπη και ασφάλεια στο περιβάλλον τους.

Η αποδοχή μπορεί να οδηγήσει σε βαθύτερες σχέσεις, αμοιβαία κατανόηση και εκτίμηση της πολυμορφίας του κόσμου μας. Σε κοινωνικό επίπεδο, η αποδοχή δημιουργεί κοινότητες που βασίζονται στην αλληλεγγύη και την ενότητα.

Εν κατακλείδι, η απόρριψη και η αποδοχή αποτελούν δύο αντίθετες προσεγγίσεις προς τη διαφορετικότητα και την αλλαγή. Η επιλογή μεταξύ τους καθορίζει σε μεγάλο βαθμό την εμπειρία και τις σχέσεις μας στη ζωή.

Συνολικά, η ισορροπία μεταξύ απόρριψης και αποδοχής είναι σημαντική για την προσωπική μας ανάπτυξη και την ευημερία μας, καθώς και για τις σχέσεις και την κοινωνία συνολικά. Είναι ένα συνεχές ταξίδι προς την αυτογνωσία και την ανάπτυξη, καθώς μαθαίνουμε να αντιμετωπίζουμε και να αποδεχόμαστε τη διαφορετικότητα και την πολυπλοκότητα του κόσμου μας.

Γράφει ο Αργύρης Σ. Μάρδας

Διάβασέ το →
perivadologiki psixologia

Τα οφέλη της Περιβαντολλογικής Ψυχολογίας

Written by: • 15/02/2024

Περιβαντολλογική ψυχολογία: Το ήξερες ότι περιβάλλον επηρεάζει την ψυχική μας καθώς και σωματική ευεξία.

Τι είναι η Περιβαντολλογική Ψυχολογία

Η περιβαντολλογική ψυχολογία είναι ένας σύγχρονος προσανατολισμός που εξερευνά τη σχέση μας με το φυσικό περιβάλλον και το πώς αυτή επηρεάζει την ψυχική μας καθώς και σωματική ευεξία. Κάποια από τα οφέλη της περιβαντολλογικής ψυχολογίας περιλαμβάνουν:

  1. Συναισθηματική Ευημερία: Η σύνδεση με το φυσικό περιβάλλον μπορεί να βελτιώσει τη διάθεση και να μειώσει το στρες, προάγοντας έτσι τη συναισθηματική ευημερία.
  2. Αυτοσυνειδησία και Αυτοανάλυση: Η περιβαντολλογική ψυχολογία ενθαρρύνει την ανάλυση της σχέσης μας με το περιβάλλον και τον τρόπο με τον οποίο επηρεάζει τη σκέψη, τα συναισθήματα και τη συμπεριφορά μας.
  3. Συνειδητότητα: Μέσω της περιβαντολλογικής ψυχολογίας, μπορούμε να αναπτύξουμε μια πιο συνειδητή σχέση με τον φυσικό κόσμο και τις επιπτώσεις των πράξεών μας σε αυτόν.
  4. Ανάκτηση Ενέργειας: Η επαφή με τη φύση μπορεί να αναζωογονήσει το πνεύμα και να αυξήσει την ενέργεια μας, βοηθώντας μας να αντιμετωπίσουμε την καθημερινή ζωή με πιο θετική διάθεση.
  5. Αυτο-έκφραση: Η περιβαντολλογική ψυχολογία ενθαρρύνει την αυτο-έκφραση και τη δημιουργικότητα μέσα από τη σύνδεση με το περιβάλλον και την αντίληψη του κόσμου γύρω μας.

Μέσα από την κατανόηση και τη συνειδητοποίηση της σχέσης μας με το φυσικό περιβάλλον, η περιβαντολλογική ψυχολογία μας ενδυναμώνει να ζήσουμε μια πιο ισορροπημένη και συνειδητή ζωή.

Τι είναι το Ecospirituality; 

Η οικοπνευματική ψυχολογία είναι μια προσέγγιση που συνδυάζει την πνευματικότητα με την οικολογική συνείδηση. Αναγνωρίζει τη σύνδεση μεταξύ όλων των ζωντανών οντοτήτων και του φυσικού περιβάλλοντος, εστιάζοντας στην αναγέννηση της φύσης και της ψυχής. Αυτή η προσέγγιση εμπνέεται από διάφορες πνευματικές παραδόσεις και θρησκευτικές πρακτικές, ενώ ταυτόχρονα αναγνωρίζει τη σημασία της προστασίας και της διατήρησης του φυσικού περιβάλλοντος. Οι ακόλουθοι είναι ορισμένοι βασικοί τομείς που αντιμετωπίνονται στην οικοπνευματική ψυχολογία:

  1. Διασύνδεση: Η οικοπνευματική ψυχολογία αναγνωρίζει την αλληλεξάρτηση και τη συνδεσμολογία όλων των ζωντανών οντοτήτων, καθώς και τη σημασία της ενότητας με το φυσικό κόσμο.
  2. Αναγέννηση της Φύσης: Η οικοπνευματική ψυχολογία προωθεί την αναγέννηση και την αποκατάσταση του φυσικού περιβάλλοντος, μέσω πρακτικών που σέβονται τη φύση και προάγουν τη βιώσιμη συμβίωση.
  3. Πνευματική Ευαισθητοποίηση: Η οικοπνευματική ψυχολογία ενθαρρύνει την ανάπτυξη μιας πνευματικής συνειδητότητας, η οποία εκφράζεται μέσα από τη σύνδεση με τη φύση και την αναζήτηση της πνευματικής ευλάβειας.
  4. Διατήρηση της Πολιτιστικής Κληρονομιάς: Η οικοπνευματική ψυχολογία επιδιώκει τη διατήρηση και την αξιοποίηση της πολιτιστικής κληρονομιάς που συνδέεται με τη φύση και την οικολογική σοφία.

Συνοψίζοντας, η οικοπνευματική ψυχολογία αντιπροσωπεύει μια ολιστική προσέγγιση που ενοποιεί την οικολογική ευαισθητοποίηση με την πνευματική ανάπτυξη, με σκοπό τη δημιουργία ενός πιο αρμονικού και ειρηνικού κόσμου.

Για όσους επιθυμούν να εμβαθύνουν στην κατανόηση της ψυχολογίας και να αναζητήσουν εξατομικευμένη βοήθεια, το Ελληνικό Κέντρο Συναισθημάτων σε συνεργασία με το Διεθνές Κέντρο Βραχυπρόθεσμης Συμβουλευτικής και Ψυχοθεραπείας προσφέρουν έναν αναλυτικό οδηγό για όλες τις σύγχρονες προσεγγίσεις σε απλή γλώσσα, ώστε να μπορεί ο καθένας να επιλέξει την κατάλληλη για τα θέματα που αντιμετωπίζει. Τα δύο κέντρα τονίζουν πως η πιο σύγχρονη και αποτελεσματική προσέγγιση είναι η Βραχυπρόθεσμη Συνθετική, καθώς περιλαμβάνει στοιχεία από όλες τις σχολές ψυχοθεραπείας, μπορεί να απευθυνθεί σε όλα τα προβλήματα και προσφέρει γρήγορα αποτελέσματα, συμβαδίζοντας απόλυτα με τους ρυθμούς της εποχής μας.

Γράφει ο Αργύρης Σ. Μάρδας

Διάβασέ το →
statue aristotle olympiada village halkidiki greece 2 2

Η Αληθινή Καλοσύνη κατά τον Αριστοτέλη

Written by: • 14/02/2024

Σε έναν κόσμο που συγχέει την καλοσύνη με την αδυναμία, ανακαλύψτε την αριστοτελική φιλοσοφία που αποδεικνύει ότι η καλοσύνη δεν είναι παθητική υποταγή, αλλά η κορυφαία πράξη δύναμης, λογικής και αυτογνωσίας που οδηγεί στην ύψιστη μορφή ευδαιμονίας. Αυτή είναι η Αληθινή Καλοσύνη κατά τον Αριστοτέλη.

Έχεις αναρωτηθεί ποτέ τι σημαίνει πραγματικά να είσαι «καλός άνθρωπος»; Η εποχή μας συχνά συγχέει την καλοσύνη με την αφέλεια, την υποταγή ή την έλλειψη ορίων. Μας προειδοποιεί να είμαστε «σκληροί» και να μην αφήνουμε την ευγένεια να γίνεται αντικείμενο εκμετάλλευσης. Κι όμως, ένας από τους μεγαλύτερους φιλοσόφους της αρχαιότητας, ο Αριστοτέλης, μας δίνει μια εντελώς διαφορετική εικόνα. Για εκείνον, η καλοσύνη δεν είναι αδυναμία. Είναι η ύψιστη μορφή ολοκλήρωσης του ανθρώπου. Είναι η συνταγή για την ευτυχία.

Ας βουτήξουμε στον κόσμο του Αριστοτέλη και ας αποκωδικοποιήσουμε την έννοια της καλοκαγαθίας, όπως την ονόμαζε.

Η Καλοσύνη ως Ψυχική Υγεία: Μια Συμφωνία Αρετών

Στα «Ηθικά Ευδήμια», ο Αριστοτέλης παρουσιάζει την καλοσύνη (ή καλοκαγαθία) όχι ως μία απλή αρετή, αλλά ως το σύνολο όλων των αρετών. Σκέψου την ψυχή σου σαν ένα σώμα. Για να είσαι υγιής, δεν αρκεί να έχεις υγιή μόνο την καρδιά ή το χέρι σου. Πρέπει να είναι υγιές ολόκληρο το σώμα, ή τουλάχιστον όλα τα σημαντικά του μέρη.

Ακριβώς το ίδιο συμβαίνει και με την ψυχή. Αν η ιατρική φροντίζει για την υγεία του σώματος, η ηθική φροντίζει για την υγεία της ψυχής. Ο «καλός και αγαθός» άνθρωπος είναι αυτός που έχει κατακτήσει όλες τις επιμέρους αρετές: τη δικαιοσύνη, τη σωφροσύνη, την ανδρεία, τη γενναιοδωρία. Αν έστω και μία αρετή απουσιάζει ή είναι ανισόρροπη, τότε η ψυχή πάσχει. Δεν υπάρχει ψυχική αρμονία.

Το Αντίδοτο στα Πάθη της Ψυχής

Για τον Αριστοτέλη, η καλοσύνη είναι η ψυχική ολοκλήρωση που σε απελευθερώνει από όλα τα «δηλητήρια» της ψυχής που κάνουν τη ζωή σου δυστυχισμένη.

Σκέψου τα πάθη που μας δηλητηριάζουν καθημερινά:

  • Η ζήλια και ο φθόνος που σε κάνουν να συγκρίνεσαι συνεχώς.
  • Η ανταγωνιστικότητα που σε απομονώνει.
  • Η αδυναμία εμπιστοσύνης που σου στερεί ουσιαστικές σχέσεις.
  • Η ακράτεια στις απολαύσεις που σε κάνει δούλο των παρορμήσεων.
  • Η χρησιμοθηρία που βάζει τα υλικά αγαθά πάνω από τους ανθρώπους.

Όλα αυτά είναι ανισορροπίες. Είναι ασθένειες της ψυχής. Η καλοσύνη, ως σύνολο αρετών, είναι η μοναδική διέξοδος για να βρεις την αληθινή ευτυχία.

Καλοσύνη δεν σημαίνει Υποταγή ή Αφέλεια

Εδώ είναι το πιο σημαντικό σημείο για τη σύγχρονη εποχή: Ο Αριστοτέλης ήταν σαφής. Ο καλός και αγαθός άνθρωπος δεν είναι ένα θύμα που ανέχεται τα πάντα στο όνομα μιας ψεύτικης «καλοσύνης». Μια τέτοια στάση θα εκμηδένιζε κάθε μέτρο και θα ήταν ενάντια στη λογική.

Ο «καλός και αγαθός» είναι ο άνθρωπος που έχει μέτρο και φρόνηση. Είναι ο άνθρωπος που γνωρίζει πώς να συμπεριφερθεί σωστά σε κάθε περίσταση, αποδίδοντας σε όλους αυτό που τους αρμόζει. Αυτή η στάση δεν πηγάζει από τον φόβο ή την αδυναμία, αλλά από τη δύναμη της ψυχικής αρμονίας.

Πέρα από το Χρήσιμο: Η Διαφορά ανάμεσα στο Αγαθό και το Επαινετό

Για τον Αριστέλη, υπήρχε μια λεπτή αλλά ουσιαστική διαφορά:

  • Το «αγαθό» είναι οτιδήποτε είναι χρήσιμο και μας οδηγεί σε κάποιον σκοπό. Για παράδειγμα, η υγεία και τα χρήματα είναι αγαθά, γιατί μας βοηθούν να κάνουμε πολλά πράγματα.
  • Το «καλό» ή «επαινετό» είναι κάτι πολύ περισσότερο. Είναι αυτό που αξίζει έπαινο, όχι για τα οφέλη που φέρνει, αλλά για αυτό που είναι.

Ένας άνθρωπος που γεννιέται με καλή υγεία, είναι αξιοζήλευτος, αλλά δεν είναι άξιος επαίνου. Ο έπαινος δίνεται για την προσπάθεια, για την ελεύθερη επιλογή. Γι’ αυτό, η δικαιοσύνη και η σωφροσύνη είναι επαινετές αρετές: τις επιλέγεις και τις εξασκείς επειδή πιστεύεις στην αξία τους, όχι για να κερδίσεις κάτι.

Το χρήμα μπορεί να είναι ένα αγαθό, αλλά αν είσαι ένας «άμυαλος» ή άδικος άνθρωπος, μπορεί να γίνει η αιτία της καταστροφής σου. Αντίθετα, κανείς δεν μπορεί να «κακοδιαχειριστεί» την καλοσύνη ή τη φρόνηση. Είναι από μόνες τους ένα καλό, που πάντα ωφελεί.

Η Λογική ως Πηδάλιο της Ψυχής και η Θεϊκή Μακαριότητα

Ο Αριστοτέλης περιγράφει την ανθρώπινη ψυχή ως διπλή: έχει ένα λογικό και ένα άλογο μέρος. Η αιώνια μάχη μέσα μας είναι η προσπάθεια του λογικού να κυριαρχήσει στο άλογο, να τιθασεύσει τα πάθη. Η εγκατάλειψη του εαυτού στην κυριαρχία των παθών είναι σαν να παραιτείσαι από την ανθρώπινη φύση σου και να ζεις σαν ζώο.

Γιατί; Επειδή η ανθρώπινη «τελεολογική αποστολή», ο σκοπός μας, δεν είναι απλώς η ικανοποίηση σωματικών αναγκών. Είναι η ευδαιμονία, η ύψιστη ευτυχία που πηγάζει από την άσκηση της αρετής και την πνευματική ολοκλήρωση.

Και εδώ έρχεται η πιο επαναστατική ιδέα: ο Αριστοτέλης λέει ότι ο Θεός δεν είναι ο «κυρίαρχος» της μοίρας μας, αλλά ο τελικός στόχος της φρόνησής μας. Η επιδίωξη της υπέρτατης ευτυχίας είναι στην ουσία η προσπάθεια να βιώσουμε, με ανθρώπινα μέτρα, τη «θεϊκή μακαριότητα».

Επομένως, κάθε επιλογή στη ζωή μας – από τον πλούτο και τους φίλους μέχρι την τιμή και την εξουσία – πρέπει να αποσκοπεί σε αυτόν τον στόχο.

Για τον Αριστοτέλη, η αληθινή καλοσύνη είναι μια συνειδητή επιλογή, μια καθημερινή προσπάθεια να ζεις με μέτρο, λογική και αρετή. Είναι ο δρόμος που σε οδηγεί όχι στην υποταγή, αλλά στην πληρέστερη, πιο ευτυχισμένη εκδοχή του εαυτού σου. Είναι η δύναμη που σου δίνει τη δυνατότητα να είσαι ευτυχισμένος, ανεξάρτητα από τις εξωτερικές συνθήκες. Και αυτό, είναι ένα δώρο που αξίζει να αναζητήσεις.

Πηγή: Αριστοτέλης: «Ηθικά Ευδήμια», βιβλίο όγδοο, μετάφραση Βασίλειος Μπετσάκος, εκδόσεις ΖΗΤΡΟΣ, Θεσσαλονίκη 2018.

Διάβασέ το →
kalosini2024

Δράση ΚΑΛΟΣΥΝΗΣ από το Ελληνικό Κέντρο Συναισθημάτων

Written by: • 13/02/2024

Το Ελληνικό Κέντρο Συναισθημάτων μας προσκαλεί να βάλουμε καλοσύνη στην καρδιά μας #KALOSINI

Με χαρά σας προσκαλούμε στο μεγαλύτερο φιλανθρωπικό πρόγραμμα που έχει παρουσιάσει ποτέ το Ελληνικό Κέντρο Συναισθημάτων: ΚΑΛΟΣΥΝΗ 2024. Για να μάθετε περισσότερα πατήστε εδώ:  www.drasi.eu/kalosini.

Έχουμε όλοι διαπιστώσει ότι, το κοινωνικό μας περιβάλλον αντί να μας υποστηρίζει, είναι συχνά επιθετικό, αν όχι εχθρικό. Αθέμιτοι ανταγωνισμοί, bullying, παρενοχλήσεις, φόβοι, ανασφάλειες, αποτελούν κοινή συνισταμένη της ζωής μας, στο σπίτι, στο σχολείο, στην εργασία, στις κοινωνικές συναναστροφές. 

Πεποίθησή μας στο Ελληνικό Κέντρο Συναισθημάτων είναι ότι, μέσα μας υπάρχει ΚΑΛΟΣΥΝΗ. Το όραμά μας είναι, όχι μόνο να την αναπτύξουμε, αλλά και να την μοιραστούμε. Γι’ αυτό το σκοπό δημιουργήσαμε τη δράση ΚΑΛΟΣΥΝΗ 2024, που στοχεύει στην επανένταξη της Καλοσύνης και της Ενσυναίσθησης (empathy) στην καθημερινότητά μας. 

Μέσα από πλήθος ομιλιών, ημερίδων, συζητήσεων (διαδικτυακά και δια ζώσης), προσωπικών και ομαδικών συνεδριών, υποτροφιών, εκθέσεων, καλλιτεχνικών και θεατρικών δρώμενων, ημερίδων στην Αθήνα, τη Θεσσαλονίκη, την Κύπρο, την Κρήτη, τα Γρεβενά και αλλού, το Κέντρο έρχεται κοντά σε όσους και όσες επιθυμούν να αντιμετωπίσουν αποτελεσματικά τις καθημερινές ψυχοφθόρες εντάσεις και να εισάγουν ΚΑΛΟΣΥΝΗ στην καθημερινότητά τους. 

Διότι για το Κέντρο, η απάντηση στην καθημερινή πολύμορφη βία που υφιστάμεθα, μικροί και μεγάλοι, είναι η Καλοσύνη, η Κατανόηση, το Μαζί. Και η Καλοσύνη, έμφυτη μεν, μπορεί να καλλιεργηθεί και να επανενταχθεί στις ζωές όλων.

Ποιοι μπορούν να πάρουν μέρος;

Στην Δράση ΚΑΛΟΣΥΝΗ 2024 μπορούν να πάρουν μέρος όλοι και όλες, αρκεί να μιλούν Ελληνικά από οποιοδήποτε σημείο της γης. 

Τι περιλαμβάνει;

Κοινωνικές δράσεις:

Οι κοινωνικές δράσεις περιλαμβάνουν: Ημερίδες, Ομιλίες, Συζητήσεις, Εκθέσεις, επισκέψεις σε σχολεία, ειδικά σεμινάρια βελτίωσης Συναισθηματικής Νοημοσύνης σε Γονείς και Εκπαιδευτικούς, Ειδικά σεμινάρια για Εταιρείες κ.α.

Φιλανθρωπικές Δράσεις:

Προσφέρουμε βοήθεια σε οργανωμένες ομάδες συνανθρώπων μας που χρειάζονται περισσότερη φροντίδα και καλοσύνη όπως Καρκινοπαθείς, άνθρωποι με Σκλήρυνση κατά Πλάκας κ.α. με Προσωπικές Συνεδρίες Ψυχικής Αποφόρτισης, Συμβουλευτικής, συνεδρίες Ρεφλεξολογίας κ.α. Επίσης προσφέρουμε Ομαδικές Συμβουλευτικές Συνεδρίες ΚΑΛΟΣΥΝΗΣ κάθε εβδομάδα. 

Για να μάθετε περισσότερα, πατήστε εδώ:  www.drasi.eu/kalosini.

Πώς μπορείτε να πάρετε μέρος;

Για να πάρετε μέρος, πατήστε εδώ: https://forms.gle/Z9X5JjyNKPBm83M37 

Ευχόμαστε να είσαστε μαζί μας να εξαπλώσουμε Καλοσύνη σε όλην την Ελλάδα! 

Για περισσότερες πληροφορίες, καλέστε στο 2104449378

Για συνεντεύξεις: Αργύρης Σ. Μάρδας, πρόεδρος του Ελληνικού Κέντρου Συναισθημάτων, εμπνευστή της Δράσης ΚΑΛΟΣΥΝΗ 2024. 

Συγγραφέας: Ελληνικό Κέντρο Συναισθημάτων

Διάβασέ το →
crop pupils with thumbs up 2

Μελέτη: Χρειάζεται η Καλοσύνη στη Ζωή μας;

Written by: • 29/01/2024

Οι μαθητές/τριες βλέπουν πρόθυμα την καλοσύνη ως ένα γνώρισμα του/της καλού/ής δασκάλου/ας. Ακόμα, η έννοια της καλοσύνης είναι παραδειγματικά σιωπηλή αναφορικά με τη διδακτική αριστεία, την ικανοποίηση των μαθητών/τριών και τις επαγγελματικές αξίες. Αυτό φαίνεται να έχει μικρή αξία σ’ έναν κόσμο καθοδηγούμενο από τον ανταγωνιστικό ατομικισμό. 

Πολλοί/ες αντιλαμβάνονται ότι η οικονομική ύφεση αποτελούσε συνέπεια ενός τόσο κοντόφθαλμου ανταγωνιστικού συμφέροντος στον οικονομικό κόσμο, του οποίου οι αξίες έχουν διευρυνθεί πολύ πιο πέρα από τον οικονομικό τομέα. Γράφοντας στο London Review of Books, ο John Lanchester πώς «η οικονομική μεταφορική έννοια», που έχει εφαρμογή σε κάθε πτυχή της σύγχρονης ζωής, συμπεριλαμβάνοντας (και) την εκπαίδευση, έχει αποτύχει. Ως συνέπεια, υποστηρίζει, «χρειάζεται να ανακαλύψουμε άλλες πηγές αξίας» (Lanchester 2009: 13). 

Υπάρχουν σημαντικοί λόγοι, για να κατανοήσουμε ότι η καλοσύνη συνιστά φυσική προδιάθεση. Πράγματι, η λέξη «καλός» έχει την ίδια ετυμολογική ρίζα με τις λέξεις «συγγενής», «συγγένεια» (οικογένεια) και «είδος» (τύπος). Αυτό είναι δηλωτικό μιας έμφυτης σχέσης μεταξύ των μελών της ίδιας οικογένειας, ομάδας ή είδους. Το Συντομότερο Αγγλικό Λεξικό της Οξφόρδης δίνει τον πρώτο ορισμό της λέξης «καλοσυνάτος», σαν να υπάρχει ή να συμβαίνει σύμφωνα με τους νόμους της φύσης, υπονοώντας μ’ αυτόν τον τρόπο ότι η καλοσύνη συνιστά φυσικό χάρισμα. Η στωική φιλοσοφία εκθείαζε τη φυσική τάξη ως τη βάση της ηθικής. Έτσι, ο Ρωμαίος αυτοκράτορας Μάρκος Αυρήλιος, ένας εξέχων στωικός φιλόσοφος, μιλά για την καλοσύνη ως τη σπουδαιότερη ηδονή τους ανθρώπινου είδους. (Philips and Taylor 2009: 18).

Μπορεί, επομένως, η καλοσύνη να γίνει μια αυθεντική πηγή αξίας που χρειάζεται να την ανακαλύψουμε εκ νέου; 

Στο πρόσφατο βιβλίο του για την καλοσύνη ο ψυχαναλυτής Adam Philips και η φεμινίστρια Taylor (2009) παραθέτουν μια ιστορική αναφορά σε σχέση με το πώς έχουμε παραγκωνίσει την καλοσύνη σε ένα κοινωνικό πλαίσιο, στο οποίο οι άνθρωποι είναι μεταξύ τους θεμελιωδώς ανταγωνιστικοί. 

Από εκπαιδευτική άποψη και εστιάζοντας στην έκθεση του Lyotard για τη γνώση, με την έννοια του τρόμου της επιτελεστικότητας, ο Stephen Ball και οι άλλοι/ες έχουν αναλύσει το πώς η κουλτούρα της επιτήρησης και του ελέγχου, έχουν ωθήσει τους επαγγελματίες στο «να ανακαλύψουν τις αμφισβητούμενες ή εκτοπισμένες αξίες τους από τον τρόμο της επιτελεστικότητας». (Ball 2003: 216). Η καλοσύνη συνιστά μια τέτοια παραγκωνισμένη αξία. Η αγάπη για τη γνώση και η ανησυχία για την κοινωνική δικαιοσύνη είναι άλλες (συναφείς αξίες). 

Είναι ζωτικής σημασίας να είμαστε ικανοί/ές να μιλάμε για αξίες, όπως η καλοσύνη και η επαγγελματική ζωή. Για να το κάνουμε αυτό, θα μπορούσε να μας δώσει ελπίδα μια κατάσταση όπου οι κριτικές που έχουν διατυπώσει ο Ball και οι άλλοι/ες είναι τόσο κατάλληλες. Αυτό θα ήταν δυνατό, επίσης, να διαδραματίσει έναν ρόλο στην παρακολούθηση του έργου του Lanchester «να ανακαλύψουμε εκ νέου άλλες πηγές αξίας», εκτός από τος οικονομικές που είναι κυρίαρχες.

Ωστόσο, το να μιλάς ή να γράφεις για την καλοσύνη στο πλαίσιο της έρευνας ή μάλιστα κάθε συζήτησης σε σχέση με την εκπαίδευση προκαλεί αμηχανία. Τέτοια αμηχανία συνεπάγεται μια υπέρβαση των αποδεκτών ορίων: ό,τι η Mary Douglas (1966) ονομάζει «θέμα εκτός πλαισίου». «Η καλοσύνη» είναι εκτός πλαισίου στη συζήτηση για την εκπαίδευση. Είναι δυνατόν να προτείνει μια συναισθηματική και λιγότερο αυστηρή προσέγγιση, να οδηγήσει εμάς σε τομείς καλύτερα αντιμετωπίσιμους από τη θεραπεία, να υποδείξει φαντασιόπληκτους νεωτερισμούς σύντομα. Ωστόσο, στην προσπάθεια να αποφύγουμε τέτοιους κινδύνους η ρουτίνα γίνεται συνέπεια της εφαρμογής της αναγωγικής λογικής. Η κρίσιμη λειτουργία του αναστοχασμού, λόγου χάρη, σε αρκετούς τομείς της επαγγελματικής εκπαίδευσης έχει ευρέως περιοριστεί σε μια ασήμαντη εκπαιδευτική ρουτίνα, με την εφαρμογή μιας τέτοιας λογικής. Παρομοίως, η καλοσύνη, «η μεγαλύτερη ηδονή του ανθρώπινου είδους» και η αρχή της ηθικής θα ήταν δυνατόν να μεταμορφωθεί σε μια απλή μεταβιβάσιμη δεξιότητα. Με αυτόν τον τρόπο λειτουργεί η απόδοση. 

Ο κίνδυνος δε συνεπάγεται μόνο γράφοντας για την καλοσύνη, αλλά και για την ίδια τη δράση καλοσύνης. Ένας συνάδελφός μου, συντάκτης περιοδικού, μου ανέφερε πρόσφατα πώς έδωσε συνέχεια στην επιστολή απόρριψής του σε μια αποτυχημένη συνεργασία, με μια πιο προσωπική επικοινωνία, στην οποία σκιαγράφησε ορισμένες ιδέες για το πώς θα μπορούσε να αναπτύξει τη γραφή της (μια συνάδελφός του). Δε χρειάστηκε μεγάλη προσπάθεια από μέρους του, αλλά, μολονότι αυτή (η συνεργάτρια) του ήταν άγνωστη, υπέθεσε ότι θα ήταν απογοητευμένη που το κείμενό της έλαβε έντονη αρνητική κριτική. Ήθελε να βοηθήσει. Προβαίνοντας σ’ αυτό το ασυνήθιστο βήμα, ήταν πολύ αγχωμένος ότι η συμβουλή του εκληφθεί σαν πατρονάρισμα ή ότι θα ήταν δυνατόν να αμβλύνει την κριτική σε σχέση με τη γραφή της, από την οποία θα μπορούσε να μάθει ή ότι απλούστατα έβγαινε με ακατάλληλο τρόπο έξω από τον ρόλο του ως συντάκτης. Από την απάντησή της φάνηκε, ωστόσο, ότι οι φοβίες του δεν είχαν βάση και ήταν ευγνώμων για τη συμβουλή που έλαβε. Ωστόσο, μπορεί να έκανε λάθος. Είμαι βέβαιος ότι μπορεί να έχω προτρέψει τους/τις μαθητές/τριές μου να ακολουθήσουν λανθασμένη πορεία με τις καλύτερες προθέσεις. 

Η ικανοποίηση των αναγκών κάποιου/ας άλλου/ης δεν είναι καθόλου εύκολη. Ενίοτε αναγκαζόμαστε «να γίνουμε σκληροί/ες, για να είμαστε ευγενικοί/ες», μας προειδοποιεί, ίσως, ότι ο πιο καλοσυνάτος εκπαιδευτικός δεν είναι κατ’ ανάγκη αυτός που λαμβάνει τα υψηλότερα ποσοστά ικανοποίησης. Αλλά ούτε πρέπει να θεωρούμε ότι γνωρίζουμε τι χρειάζονται οι μαθητές/τριές μας καλύτερα από εκείνους/ες. Το γνωμικό του Boswell ότι «ο δρόμος προς την κόλαση είναι στρωμένος με καλές προθέσεις» μας προειδοποιεί, επίσης, ότι η καλοσύνη μιας πράξης δε βεβαιώνεται μόνο από αγνές προθέσεις. Ωστόσο, αυτό δε συνιστά δικαιολογία, για να αγνοούμε κυνικά τις παρορμήσεις της συνείδησης.

Η νόμιμη ιδέα της «δέουσας φροντίδας» και η συναφής επιχειρηματική έννοια της «δέουσας επιμέλειας» προσπαθούν να αποφύγουν τέτοια εμπόδια, βάζοντας τη φροντίδα στο πλαίσιο ενός συνόλου επαγγελματικών απαιτήσεων ή προτύπων. Το ίδιο μάταια οι επιτροπές δεοντολογίας επιχειρούν να απλουστεύσουν την περίπλοκη ηθική κρίση από την εφαρμογή κανόνων. Ωστόσο, η καλοσύνη πάντοτε υπερβαίνει κάθε τέτοια απαίτηση. Η πρωτότυπη επιστολή απόρριψης του συναδέλφου μου προς την ακατάλληλη αρθρογράφο πληρούσε όλες τις απαιτήσεις για τη δέουσα προσοχή. Δεν απαιτούνταν περισσότερα για τον ρόλο του ως εκδότης. Το επόμενο γράμμα, μαζί με τους συνακόλουθους κινδύνους και το απρόβλεπτο της έκβασής του, συνιστούσε μια μικρή πράξη καλοσύνης. Ήταν πέρα από το «πρόσταγμα του καθήκοντος», δε θα μπορούσε να λογοδοτήσει για παράληψη της πράξης αυτής. Ωστόσο, όπως φάνηκε, θα λογοδοτούσε αν δεν προέβαινε σ’ αυτή την πράξη. Ενώ κάποιος δύναται να λογοδοτήσει για την έλλειψη της δέουσας προσοχής, δε δύναται να λογοδοτήσει για την έλλειψη καλοσύνης.

Η διαφορά μεταξύ του να λογοδοτεί κανείς (στον κόσμο) και να λογοδοτεί απέναντι στον εαυτό του είναι αποφασιστική. (Η πρώτη) συνιστά αποξένωση κι ευθύνη. Μόνο όταν εκλαμβάνω τον εαυτό μου ως υπόλογο λειτουργώ με ανθρώπινη δράση. Είναι, βέβαια, σημαντικό για τους/τις δασκάλους/ες, τους/τις γιατρούς/ες και τους/τις άλλους/ες δημοσίους/ιες λειτουργούς να λογοδοτούν προς το κοινό που παρέχουν τις υπηρεσίες τους. Το πρόβλημα εγείρεται όταν αυτή η ανάγκη οδηγεί σε υποκατάσταση της προσωπικής ποιότητας, (μιλάμε, δηλαδή, για) καλοσύνη, από ετεροκαθοριζόμενο καθήκον φροντίδας. Ως δάσκαλος/α που είμαι λογοδοτώ για την άσκηση καθήκοντος της φροντίδας προς τους/τις μαθητές/τριές μου. Ωστόσο, εάν επιθυμώ να διατηρήσω την ανθρωπιά μου, είναι εμφανές ότι πρέπει να λογοδοτήσω και για την άσκηση της καλοσύνης μου. Ενώ μπορώ να λογοδοτήσω για την άσκηση των επαγγελματικών μου αξιών, μπορώ να θεωρώ τον εαυτό μου τον μόνο υπεύθυνο για την έκφραση των προσωπικών ή ανθρώπινων αξιών μου.

Η φύση της σύνδεσης μεταξύ καλοσύνης και διδασκαλίας βασίζεται στο γεγονός ότι τόσο οι πράξεις καλοσύνης όσο και οι διδακτικές πράξεις απαιτούν από τον δρώντα να ταυτιστεί με τις ανησυχίες των άλλων. Για την εξυπηρέτηση των αναγκών των μαθητών/τριών ο/η αποτελεσματικός/ή δάσκαλος/α επιχειρεί να δει τα πράγματα από την οπτική των μαθητών/τριών. Αυτή είναι, επίσης, μια απαραίτητη προϋπόθεση της καλοσύνης. Η ακόλουθη επιστολή του συναδέλφου μου διατυπώθηκε με καλοσύνη, όχι απλώς επειδή θα περιόριζε έτσι την οδύνη της επιστολής απόρριψης του πρωτοτύπου (της γράφουσας), αλλά επειδή ταυτίστηκε με τις εξελικτικές ανάγκες εξέλιξης της συγγραφέως. Η πράξη του ήταν τόσο ευγενική όσο και παιδαγωγικά ορθή. Ωστόσο, ήταν επικίνδυνο να βγει έξω από τα όρια της συνηθισμένης συντακτικής ευθύνης του. Ακόμα και ο δάσκαλος/α δεν μπορεί ποτέ κανείς/μία να ενστερνιστεί την οπτική γωνία του/της μαθητή/τριας.

Καλοσύνη και Επιείκεια

Μια άλλη δυσκολία με την καλοσύνη είναι η σύγχυσή της με την επιείκεια. Επιθυμώντας οι μαθητές/τριες έναν/μια καλοσυνάτο/η δάσκαλο/α,  θέλουν πραγματικά κάποιον/α, ο/η οποίος/α θα είναι επιεικής, ήπιος, έτοιμος/η να παραβλέψει τα σφάλματα και την επιπολαιότητα της σκέψης; Επιθυμώντας να είναι καλοσυνάτος/η ένας/μια δάσκαλος/α παρακινείται πραγματικά από τις ανάγκες του/της μαθητή/τριας ή απλώς αποφεύγει την ευθύνη του/της μαθητή/τριας με τον μοιραίο μόχθο της γνώσης;

Με τέτοιους έμφυτους κινδύνους πιθανόν δεν προκαλεί έκπληξη ότι η καλοσύνη ως αρετή συνδέθηκε με το ασφαλές περιβάλλον του σπιτιού κι όχι με την επαγγελματική ζωή κι έτσι εκθηλύνθηκε. Οι Philips και Taylor καταδεικνύουν ότι, η καλοσύνη, η οποία είχε διαδραματίσει κομβικό ρόλο σε προγενέστερες χρονικές περιόδους στη δημόσια ηθική, εκτοπίστηκε και υποτιμήθηκε ως συνέπεια της βιομηχανοποίησης και της ανόδου του Προτεσταντισμού. Aπό τις αρχές του 19ου αιώνα είχε γίνει προνόμιο ειδικών εκλογικών περιφερειών, όπως οι κληρικοί, οι ρομαντικοί/ές ποιητές/τριες και οι γυναίκες. (Philips and Taylor 2009:41). Ένα στερεότυπο της Βικτοριανής εποχής εδράζεται στο μυαλό των πατέρων της μεσαίας τάξης από την τομή και την ώθηση στη βιομηχανική εργασία, ενώ η σύζυγος διατηρεί μια ατμόσφαιρα καλοσύνης και ασφάλειας στο σπίτι, στην οποία ο πατέρας επιστρέφει για αναψυχή. Οι νοσταλγικοί πίνακες του William Powell Frith (1819-1909) εξυμνούν μια τέτοια εξημερωμένη καλοσύνη και την αντίθεσή της με τη βιομηχανική ενέργεια.

Μια τέτοια έμφυλη εκδοχή της ευγένειας θεμελιώνει τα θεσμικά ιδανικά της εκπαίδευσης. Σε μια μελέτη αναφορικά με τις σχέσεις μεταξύ διδασκαλίας και έρευνας, οι προϊστάμενοι των τμημάτων σε ένα ερευνητικό πανεπιστήμιο ρωτήθηκαν ποιες ιδιότητες συσχέτιζαν με τους/τις επιτυχημένους/ες δασκάλους/ες και ερευνητές. (Rowland 1996).

Οι συμμετέχοντες/ουσες στην έρευνα ανέφεραν στις περισσότερες περιπτώσεις την «καθοδήγηση», τα «προσωπικά κίνητρα», την «ικανότητα σύνδεσης», την εμπιστοσύνη και την ικανότητα να βγείτε στον κόσμο και να τον εξερευνήσετε (εξωστρέφεια), ως χαρακτηριστικό γνώρισμα του/της επιτυχημένου ερευνητή/τριας. Οι αποτελεσματικοί/ές δάσκαλοι/ες, αντίθετα, αντιπροσωπεύονταν από τις πιο θηλυπρεπείς ιδιότητες της «ειλικρίνειας», της «φροντίδας» και του «ενδιαφέροντος» για τους/τις μαθητές/τριες. Η διάκριση αυτή παραπέμπει στον βιομηχανικό κόσμο και στον κόσμο του σπιτιού, όπως απεικονίζεται στους πίνακες ζωγραφικής του Frith. Από το 1996, όταν δημοσιοποιήθηκε αυτή η μελέτη, τα συστήματα πιστοποίησης ποιότητας είχαν μετατρέψει περαιτέρω τον «οικιακό» τόπο διδασκαλίας σε δημόσιο τόπο εργασίας. Καθώς οι διδακτικές επιδόσεις καθίστανται όλο και πιο αναγκαία συνθήκη, έτσι, η προσωπική ποιότητα της καλοσύνης αντικαθίσταται από τις πιο διαχειριστικές ρουτίνες της «δέουσας φροντίδας».

Η καλοσύνη, εντούτοις, διευρύνεται πέρα από την ιδιωτική οικιακή σφαίρα και δεν περιορίζεται σε δημόσιες διαχειριστικές υπηρεσίες. Δεν υπήρχε τίποτα ήπιο ή εξημερωμένο στην εξύμνηση της καλοσύνης από τον Αυρηλίο ως «τη σπουδαιότερη ηδονή του ανθρώπινου γένους». Στη στωική φιλοσοφία του η δικαιοσύνη ήταν εγγενής και επακόλουθο της χρήσης της λογικής. Ως τέτοια εκλαμβανόταν η πρωταρχική αρετή, στην οποία συντέλεσαν με φυσικό τρόπο η καλοσύνη κι άλλες αρετές.

Η καλοσύνη, ως μια αρετή του δημόσιου βίου, που εδράζεται στη δέσμευση για την κοινωνική δικαιοσύνη, αποδέχεται την κριτική. Στην εκπαιδευτική έρευνα, ο όρος  «κριτικός φίλος» χρησιμοποιείται από ερευνητές/τριες πεδίου, για να περιγράψει τη σχέση μεταξύ ομότιμων συνεργατών/τριών (είτε είναι ερευνητές/τριες είτε φοιτητές/τριες), που μοιράζονται τη δέσμευσή τους για κοινωνική δικαιοσύνη. Αυτός ο ορισμός συνδυάζει την καλοσύνη μιας φιλικής σχέσης με την παιδαγωγική κριτική. Αναπτύχθηκε σε σχέση με την έρευνα των επαγγελματιών στα σχολεία από συγγραφείς, όπως ο John Elliott (1985) και ο Wilf Carr (1986), του οποίου η θεωρητικές ρίζες ανιχνεύονται στην Κριτική Θεωρία.

Μέσω τέτοιων πόρων θα ήταν δυνατό να αρχίσουμε να επανανακαλύπτουμε την εκπαιδευτική ιδέα της καλοσύνης που αντιστέκεται τόσο στον νοσταλγικό συναισθηματισμό όσο και στην τάση για ρουτίνα που χαρακτηρίζει ένα ευρύ φάσμα της επαγγελματικής ζωής. Όπως ακριβώς η διανοητική αγάπη μπορεί να θεωρηθεί ότι υπόκειται της σχέσης μεταξύ μαθητευόμενου/ης και αντικειμένου (Rowland 2008), έτσι θα μπορούσε η ευκαιρία για καλοσύνη να είναι μια σημαντική διάσταση των εκπαιδευτικών σχέσεων.

Σε ποια έκταση τα θεσμικά γενικά μας πλαίσια είναι ανοιχτά και ευνοϊκά σε πράξεις καλοσύνης;

Με ποιους τρόπους περιμένουν οι μαθητές/τριες πράξεις καλοσύνης από τους/τις δασκάλους/ες τους; Είναι αυτή μια αξία την οποία οι δάσκαλοι/ες εκλαμβάνουν ως σημαντική στην εργασία τους; Τέτοια ερωτήματα είναι ανοιχτά στην εμπειρική έρευνα ως μέρος μιας προσπάθειας να ανακαλύψουμε εκ νέου την ηθική αξία της καλοσύνης στο εκπαιδευτικό λειτούργημα και να πορευτούμε πέρα από το παρωχημένο οικονομικό μοντέλο που έχει επικρατήσει στον εργασιακό μας βίο.

*Θα ήθελα να ευχαριστήσω τη Sue Clegg και τους/τις συναδέλφους/ισσες του Κέντρου Έρευνας για την Τριτοβάθμια Εκπαίδευση, Leeds Metropolitan University, οι οποίοι/ες συνεργάζονται για την αξιοποίηση αυτών των ιδεών

Επιμέλεια – Μετάφραση: Κωνσταντίνα Κοιλάκου, BSc ΕKPA, Ex.diploma in HRM (LCM), Διδασκαλείο ΑΠΘ, ΜEd EAP, MSc EAP, BSc EAP (σε εξέλιξη)

Βιβλιογραφικές παραπομπές

  • Aurelius Antonius, M. 167 A.C.E. The Meditations, Book XI, trans. George Long. Massachusetts: Massachusetts Institute of Technology.
  • Carr,W. and Kemmis, S. 1986. Becoming Critical: Education, Knowledge and Action Research. London: Falmer Press.
  • Ball, S. J. 2003. The Teacher’s Soul and the Terrors of Performativity, Journal of Education Policy, Vol. 18, no. 2: 215-228.
  • Douglas, M. 1966. Purity and Danger: an analysis of the concepts of pollution and taboo, purity and danger. London: Routledge and Kegan Paul.
  • Elliott, J, 1985. Facilitating Action-Research in Schools: Some Dilemmas. In Field Methods in the Study of Education, ed R. Burgess, 35-262. London and Philadelphia: The Falmer Press.
  • Lanchester, J. 2009. It’s finished, London Review of Books, 28 May, 3-16.
  • Lyotard, J. F. 1984. The postmodern condition: a report on knowledge ,Vol. 10. Manchester: Manchester University Press.
  • Phillips, A. and Taylor, B. 2009. On Kindness. London: Penguin.
  • Rowland, S. 1996. Relationships Between Teaching and Research, Teaching in Higher Education, 1, no. 1: 7-20.
  • Rowland, S. 2008. Collegiality and Intellectual Love, British Journal of Sociology of Education, 29, no. 3: 353-60.
  • Αρχικό κείμενο: Rowland09Kindness207
Διάβασέ το →
kalosini2024

Το Πιο Φιλόδοξο Φιλανθρωπικό Πρόγραμμα Καλοσύνης που Είδες Ποτέ

Written by: • 28/01/2024

Το Ελληνικό Κέντρο Συναισθημάτων, μια δραστήρια μη κερδοσκοπικ΄ή οργάνωση με βραβευμένο έργο έρχεται να μας παρασύρει σε έναν χείμμαρο Καλοσύνης και απαντά στο: Γιατί η Καλοσύνη είναι η απάντηση στον κόσμο μας…

Σε έναν κόσμο που ο αθέμιτος ανταγωνισμός, το bullying και η τοξικότητα έχουν γίνει καθημερινότητα, πώς μπορείς να βρεις την ισορροπία; Έχουμε όλοι διαπιστώσει ότι το κοινωνικό μας περιβάλλον συχνά είναι επιθετικό, αν όχι εχθρικό, γεμάτο φόβους και ανασφάλειες. Αυτό συμβαίνει στο σπίτι, στο σχολείο, στην εργασία, ακόμα και στις κοινωνικές μας συναναστροφές.

Τι θα γινόταν όμως, αν μπορούσαμε να αλλάξουμε αυτό το κλίμα, ξεκινώντας από μέσα μας;

Το Ελληνικό Κέντρο Συναισθημάτων πιστεύει ακράδαντα ότι η απάντηση βρίσκεται μέσα μας, και έχει ένα όνομα: Καλοσύνη. Με αυτό το όραμα, μας προσκαλεί όλους στο μεγαλύτερο φιλανθρωπικό και κοινωνικό πρόγραμμα που έχει παρουσιάσει ποτέ: τη δράση #KALOSINI. Πρόκειται για μια πρωτοβουλία που ξεκίνησε τον Ιανουάριο του 2024 και θα συνεχιστεί μέχρι το τέλος του 2025, με έναν και μοναδικό στόχο: να επανεντάξουμε την Καλοσύνη και την Ενσυναίσθηση στην καθημερινότητά μας.

Γιατί η Καλοσύνη είναι η απάντηση;

Για το Κέντρο, η Καλοσύνη, η Κατανόηση και η έννοια του «Μαζί» αποτελούν την πιο ισχυρή απάντηση στην πολύμορφη βία που υφιστάμεθα καθημερινά, είτε είμαστε παιδιά είτε ενήλικες. Είναι μια έμφυτη δύναμη που όλοι κρύβουμε μέσα μας, αλλά που συχνά ξεχνάμε να καλλιεργήσουμε.

Μπορείς να φανταστείς έναν κόσμο όπου οι σχέσεις είναι πιο ειλικρινείς, η εργασία πιο δημιουργική και οι οικογένειες πιο αρμονικές; Αυτό ακριβώς φιλοδοξεί να πετύχει η δράση #KALOSINI, υπενθυμίζοντας μας ότι η ευγένεια δεν είναι αδυναμία, αλλά μια δεξιότητα που μπορεί να καλλιεργηθεί και να αλλάξει τη ζωή μας.

Ένα Πρόγραμμα που Αγκαλιάζει τους Πάντες

Το πρόγραμμα είναι σχεδιασμένο να φέρει την Καλοσύνη και την Ενσυναίσθηση σε κάθε πτυχή της ζωής μας, μέσα από ένα πλήθος δράσεων που καλύπτουν κάθε ανάγκη και κάθε ηλικία. Μέσα από:

  • Πλήθος ομιλιών, ημερίδων και συζητήσεων: Είτε διαδικτυακά, είτε δια ζώσης, στην Αθήνα, τη Θεσσαλονίκη, την Κύπρο, την Κρήτη, τα Γρεβενά και σε άλλες πόλεις, το Κέντρο έρχεται κοντά σε όλους όσοι επιθυμούν να αντιμετωπίσουν τις ψυχοφθόρες εντάσεις της καθημερινότητας.
  • Ειδικά σεμινάρια βελτίωσης Συναισθηματικής Νοημοσύνης: Απευθύνονται σε γονείς και εκπαιδευτικούς, παρέχοντάς τους τα εργαλεία για να χτίσουν ένα υποστηρικτικό περιβάλλον για τα παιδιά.
  • Ειδικά σεμινάρια για εταιρείες: Για να χτίσουν ένα κλίμα συνεργασίας και να μειώσουν το στρες στο εργασιακό περιβάλλον.
  • Καλλιτεχνικά και θεατρικά δρώμενα: Για να εκφραστεί η καλοσύνη και η ενσυναίσθηση μέσα από την τέχνη.
  • Προσωπικές και ομαδικές συνεδρίες: Για να προσφερθεί ουσιαστική υποστήριξη σε όσους τη χρειάζονται.

Φιλανθρωπία με καρδιά και ψυχή

Πέρα από τις κοινωνικές δράσεις, η πρωτοβουλία έχει έντονο φιλανθρωπικό χαρακτήρα. Προσφέρει ανεκτίμητη βοήθεια σε οργανωμένες ομάδες συνανθρώπων μας που χρειάζονται περισσότερη φροντίδα και κατανόηση.

  • Προσφέρονται προσωπικές συνεδρίες ψυχικής αποφόρτισης και συμβουλευτικής σε άτομα που δίνουν τη δική τους μάχη, όπως καρκινοπαθείς και άνθρωποι με Σκλήρυνση κατά Πλάκας.
  • Κάθε εβδομάδα προσφέρονται ομαδικές συμβουλευτικές συνεδρίες ΚΑΛΟΣΥΝΗΣ, δημιουργώντας έναν ασφαλή χώρο για στήριξη και αλληλεπίδραση.
  • Επίσης, προσφέρονται συνεδρίες Ρεφλεξολογίας, αγκαλιάζοντας την ευεξία τόσο του νου όσο και του σώματος.

Μία Δράση που Δεν Αποκλείει Κανέναν

Ένα από τα πιο όμορφα χαρακτηριστικά του προγράμματος είναι ότι είναι ανοιχτό σε όλους. Εάν μιλάς Ελληνικά, μπορείς να πάρεις μέρος από οποιοδήποτε σημείο της Γης. Η γεωγραφική απόσταση δεν είναι εμπόδιο στην εξάπλωση της καλοσύνης.

Πώς μπορείς να γίνεις μέρος αυτής της αλλαγής;

Το Ελληνικό Κέντρο Συναισθημάτων μάς προσκαλεί να κάνουμε όλοι μαζί το βήμα. Μην αφήνεις την τοξικότητα της εποχής να σε παρασύρει. Δώσε την ευκαιρία στην εσωτερική σου καλοσύνη να ανθίσει.

Για να μάθεις περισσότερα για το πρόγραμμα και όλες τις δράσεις του, μπορείς να επισκεφθείς την ιστοσελίδα: www.drasi.eu/kalosini.

Αν είσαι έτοιμος να γίνεις ενεργό μέλος αυτής της προσπάθειας, μπορείς να δηλώσεις τη συμμετοχή σου μέσω της φόρμας: https://forms.gle/Z9X5JjyNKPBm83M37.

Εμείς στο MindPost είμαστε μαζί με το ΕΚΣ. Είναι η ευκαιρία μας να αποδείξουμε ότι η Καλοσύνη είναι η πιο δυνατή «επανάσταση» στον σύγχρονο κόσμο. Ας την εξαπλώσουμε σε όλη την Ελλάδα και πέρα από τα σύνορά της.

Διάβασέ το →
shallow focus photography of two boys doing wacky faces

Βοηθά η Κοινωνική Συναισθηματική Μάθηση στον Τραυλισμό;

Written by: • 17/05/2023

Περιπτωσιολογία από το πρόγραμμα Συμβούλων Κοινωνικών και Συναισθηματικών Δεξιοτήτων. Συγγραφέας της μελέτης είναι ο Δημήτρης Πομόνης, Λογοπαθολογος.

Στο πρόγραμμα συμβούλων κοινωνικής συναισθηματικής κοινωνικών συναισθηματικών δεξιοτήτων γίνεται βασική εκπαίδευση θετικής ψυχολογίας. Τα εργαλεία που εκπαιδευόμαστε μπορούμε και τα εφαρμόζουμε στην εργασία μας άμεσα, μια που το πρόγραμμα είναι βασισμένο πάνω στην πρακτική εφαρμογή και όχι στις θεωρητικές αναλύσεις. Το παρακάτω κείμενο είναι το αποτέλεσμα μιας περιπτωσιολογίας που συνέβη στο νοσοκομείο Ζακύνθου.

Στο νοσοκομείο Ζακύνθου προσήλθε ένα παιδί ηλικίας 9, 5 χρονών. προσήλθε με παραπομπή από τον εξωτερικό παιδίατρο του παιδιού. Από τη Λογοθεραπευτική αξιολόγηση προέκυψε δυσκολία τραυλισμού, διαταραχή στη ροή της ομιλίας κλονικού τύπου. οι γονείς του παιδιού είναι μαζί, ο μπαμπάς είναι έλληνας επιχειρηματίας και η μαμά ελληνίδα δημόσιος υπάλληλος. Η οικογένεια είναι τετραμελής. Υπάρχει ακόμα ένα κοριτσάκι ηλικίας 2, 4 χρονών. Ο μπαμπάς είναι μια ναρκισσιστική προσωπικότητα που τον ενδιαφέρει μόνο το εγώ του και η εικόνα του στην κοινωνία αδιαφορώντας για την οικογένειά του. Η μαμά είναι μια παθητική μητέρα και σύζυγος που η καθημερινότητά της περιλαμβάνει την εργασία και την ενασχόλησή της με τα παιδιά. Η μαμά έχει διαγνωστεί με μείζων κατάθλιψη. 

Το παιδί κατα τη διάρκεια της συνεδρίας εξέφραζε διαρκώς πως ο μπαμπάς του δεν ασχολείται καθόλου με τον ίδιο παρα μόνο με τα ξενοδοχεία που έχει και το μόνο που τον ενδιαφέρει όταν έρθει στο σπίτι είναι να φάει, να τσακωθεί με τη μαμά και να πέσει να κοιμηθεί μόνος του στο δωμάτιο. 

Από την άλλη το παιδί ανέφερε ότι η μαμά δεν ασχολείται μαζί του παρά μόνο με το μεγάλωμα της αδερφής του και δεν κοιτάζει καθόλου το ίδιο το παιδί. 

Μετά από αυτές τις αφηγήσεις του παιδιού, του ζήτησα να τα πει στη μαμά του φωνάζοντάς την μέσα στο γραφείο. Στην αρχή το παιδί ήταν αρνητικό θεωρώντας πως δεν θα αλλάξει κάτι και πως η μαμά του δεν τον καταλαβαίνει. Μετά από παρότρυνση δική μου, του είπα ας δοκιμάσουμε και το μόνο που έχεις να χάσεις είναι το χρόνο σου. τελικά το παιδί δέχτηκε.

Αφού κάλεσα τη μαμά στο γραφείο, ζήτησα από το παιδί να εκφράσει ότι μου είχε πει την προηγούμενη ώρα. Κοιτώντας εμένα άρχισε να εκφράζει τα παράπονά του για τη μαμά σε εμένα και του ζήτησα να γυρίσει να κοιτάξει τη μαμά του. Αφού το παιδί ξεκίνησε να εκφράζει τις σκέψεις του και τα συναισθήματά του στη μαμά, λέγοντας πως νιώθει μόνος του,είναι θυμωμένος και λυπημένος, πως η μαμά του δεν ασχολείται μαζί του, πως κοιτάει μόνο την αδερφή του και όχι αυτόν, η μαμά έμεινε έκπληκτη και άρχισε να δικαιολογείται- απολογείται πως κάτι τέτοιο δεν ισχύει και να είναι προσεκτικός πως εκφράζεται για αυτήν έξω από το σπίτι. Αφου την διέκοψα και της εξήγησα πως ακόμα και αν ισχύει αυτό που λέει η μαμά δεν μπορούμε να αγνοήσουμε τα συναισθήματα και τις σκέψεις που βιώνει το παιδί και καλό είναι να το ακούσουμε, κάτι που αμέσως έγινε αντιληπτό από τη μαμά. Όταν το παιδί ολοκλήρωσε η μαμά υποσχέθηκε πως θα αλλάξει στάση και πως θα κάνει το παιδί της χαρούμενο με αυτές τις αλλαγες και του ζήτησε συγγνώμη για ότι νιώθει το παιδί και πως δεν τα γνώριζε όλα αυτά. 

Αφού ολοκλήρωσε και η μαμά είπα  στο παιδί πως με αυτήν την πράξη πετύχαμε μία λειτουργική διαδικασία και μια μη λειτουργική διαδικασία. Η μη λειτουργική διαδικασία είναι πως εκφράστηκαν σκέψεις και συναισθήματα που καταπιέζονταν και ακολούθως επιδείνωναν το πρόβλημα του παιδιού στο λόγο, δηλαδή συμβαίνει μια άσχημη κατάσταση στο σπίτι που μεγαλώνει το παιδί και μέσα από το μη λειτουργικό κερδίσαμε το γεγονός πως ήρθε για πρώτη φορά σε επαφή με τη μαμά του, άρα απο κάτι μη θετικό πήραμε την θετική πλευρά του και αυτό θα το αξιοποιήσουμε ώστε να αλλάξουμε τις σκέψεις, τα συναισθήματα, άρα και τις συνήθειες και τα αποτελέσσματα σύμφωνα με την Fredrickson και από την άλλη η λειτουργικη διαδικασία είναι πως ξεδιπλώθηκε η διαλλακτικότητα του και η δυναμική του παιδιού να μπορεί και να θέλει επιθυμόντας να αλλάξει. Έτσι σύμφωνα με τη θετική ψυχολογία , το λειτουργικό χρησιμοποιείται για καλυτέρευση της ποιότητας ζωής του παιδιού και από το μη λειτουργικό επικεντρωνόμαστε επιλεκτικά στη θετική πλευρά απο τη μη λειτουργικότητα ώστε να δούμε από αυτήν την πλευρά τι κέρδος έχουμε και τι μπορύμε να αλλάξουμε ή ακόμα να μην επαναλάβουμε στο μέλλον. 

Το παιδί καθώς και η μαμά έμειναν θετικά έκπληκτοι από αυτήν την διαδικασία και συμφώνησαν μαζί να συζητήσουν πάλι στο σπίτι όλα αυτά που ειπώθηκαν, με κατανόηση και χωρίς κριτική, κυρίως από την πλευρά του παιδιου. 

Την επόμενη εβδομάδα προσήλθαν και πάλι στο προγραμματισμένο ραντεβου όπου το παιδί εξέφρασε πως τελικά ήταν υπερβολικό ως προς τη μαμά του και πώς πραγματικά νοιάζεται για αυτόν αφου τον προσέχει και τον πηγαίνει αρκετές βόλτες και πως νοιάζεται για την αδερφή του επειδή είναι μικρή και δεν μπορεί να αυτοεξυπηρετηθεί, επίσης ανέφερε πως υποσχέθηκε στη μαμά του πως θα την βοηθάει ως προς την αδερφή του για να ξεκουράζεται και εκείνη για να ασχολείται περισσότερο μαζί του.

Από την πλευρά της η μαμά ανέφερε πως το παιδί της εξέφρασε προβληματισμούς του που δεν τους γνώριζε και πως από εδώ και στο εξής θα τον ακούει και θα κάνουν αυτό που έμαθαν, δηλαδή θα επικεντρώνονται στο θετικό κομμάτι ενός γεγονότος και απο το αρνητικό κομμάτι θα επικεντρώνονται επιλεκτικά στο κέρδος από αυτό το αρνητικό γεγονός ώστε να μην επαναληφθεί ή να προστατεύονται από αντίστοιχα γεγονότα του μέλλοντος και με γνώμονα αυτό θα πορεύονται με συνεργασία, διάλογο και ενεργητική ακρόαση.

Ζήτησα από το παιδί για την επόμενη συνάντηση να καταγράψει σε ένα χαρτί τα συναισθήματα θετικά και αρνητικά που βίωνε πριν από αυτήν την νέα πρακτική και τα αρνητικά και θετικά συναισθήματα που βίωσε μετά από αυτήν την νέα πρακτική, κάτι που δεσμεύτηκε να το κάνει και με χαρά, του έδωσα σε ένα χαρτί όλα τα θετικά και αρνητικά συναισθήματα και να γράψει αυτά που του ταιριάζουν και να αιτιολογήσει την κάθε επιλογή του. 

Αναμένω την πορεία της εξέλιξης. Για την επόμενη φορά θα ζητήσω να καταγράψει ποιό είναι το όφελος από τις αρνητικές σκέψεις που προκύπτουν από τα αρνητικά συναισθήματα και πως μπορεί να το χρησιμοποιήσει με τα θετικά συναισθήματα για μία ποιοτικότερη ζωη και σιγα σιγά θα εντάξουμε τα αποτελέσματα στις ασκήσεις αναπνοής και φωνηματικής ανταπόκρισης για την αποκατάσταση του τραυλισμού και σε ποίον βαθμό θα βοηθούσε. 

Ως Δημήτρης νιώθω χαρά και ευγνωμοσύνη σύμφωνα με τα δύο πρώτα θετικά συναισθήματα της  Fredrickson, χαρά και ευγνωσοσύνη για δύο λόγους.

Πρώτος λόγος, διότι η εφαρμογή της θετικής ψυχολογίας με αλλάζει ως άνθρωπο και συνεπώς αλλάζοντας εγώ θα αλλάξει ένας που θα αλλάξει μια και έτσι θα αλλάξει ο κόσμος.

Δεύτερον εφάρμοσα νέα πρακτική σε μια οικογένεια χτίζοντας έτσι τη βάση για αλλαγες σε θεραπευτικό και κοινωνικοσυναισθηματικό πλαίσιο. Είμαι ευγνώμων και νιώθω χαρά.

Συγγραφέας: Δημήτρης Πομόνης, Λογοπαθολογος

Προσθήκες: Αργύρης Σ. Μάρδας, Πρ. Ελληνικού Κέντρου Συναισθημάτων

Διάβασέ το →
woman hiding on balloon

Άρνηση και Συνθετική Κοινωνική Συναισθηματική Εκπαίδευση

Written by: • 17/05/2023

 Μια περιπτωσιολογία  για την Άρνηση και Συνθετική Κοινωνική Συναισθηματική Εκπαίδευση SEL σε παιδί ηλικίας 6,2 χρονών με φωνολογική διαταραχή. Συγγραφέας: Δημήτρης Πομόνης, Λογοπαθολογος.

Στην υπηρεσία του Κέντρου Ψυχικής Υγείας, προσήλθε ένα κορίτσι ηλικίας 6,2 χρονών ελληνικής καταγωγής που διαμένει στη Ζάκυνθο. Το παιδί πηγαίνει στην πρώτη δημοτικού και η δασκάλα του παρουσιάζει μια εικόνα ενός αντιδραστικού παιδιού, με έντονη διάσπαση και δυσκολία σε μαθησιακό και φωνολογικό επίπεδο. Πραγματοποιήθηκε λογοθεραπευτική αξιολόγηση και διαπιστώθηκε πως παρουσιάζει φωνολογική διαταραχή μερικού τύπου, σιγματισμός και ροττακισμός. συγκεκριμένα παρατηρείται δυσκολία στην /παραγωγή του φωνήματος s και αντικατάστασή του με τον ήχο l καθώς και στα συμπλέγματά του σε όλες τος φωνοτακτικές θέσεις της λέξη. Επίσης παρατηρείται δυσκολία στην παραγωγή του φωνήματος r σε όλες τις φωνοτακτικές θέσεις με τη διαδικασία της απαλοιφής. Από την παιδοψυχιατρική αξιολόγηση δεν παρατηρήθηκε διάσπαση προσοχής, αλλά αντιδραστική συμπεριφορά λόγω των δυσκολίων στο λόγο και του bulling που δέχεται σε καθημερινή βάση το παιδί απο τους συμμαθητές του στο σχολείο λόγω της γλωσσικής και μαθησιακής δυσκολίας που παρουσιάζει. 

Το παιδί εντάχθηκε σε λογοθεραπευτικό πρόγραμμα με σκοπό την αποκατάσταση των δυσκολιών. Το παιδί αρνήθηκε τη διαδικασία και όταν ερωτήθηκε γιατί αρνείται, η απάντησή του ήταν δεν θέλω.

Προτάθηκε μέσω της Συνθετικής Κοινωνικής Συναισθηματικής Εκπαίδευσης ένα πρόγραμμα πρωτοκόλλων με σκοπό την οριοθέτηση της αρνητικής συμπεριφοράς του παιδιού και της έκφρασης των επιθυμιών του με σκοπό τη συνειδητοποίηση και τη πιθανή αλλαγή συμπεριφοράς.

Ρουτίνες, Οι τέσσερις γωνίες

Συμμετοχικές στρατηγικές Η Γυάλα με το ψάρι

Θετική ολοκλήρωση Το επόμενο βήμα και Με μία λέξη

Οι τέσσερις γωνίες

Σκοπός αυτού του πρωτοκόλλου είναι το παιδί να εκφράσει το για ποιό λόγο δεν επιθυμεί να συνεργαστεί στη διαδικασία και πιθανά να εκφράσει και τι άλλες απαντήσεις, μέσω της επιλεκτικής δυνατότητας. 

Υπεύθυνη λήψη αποφάσεων καθώς επιλέγει και συζητά την επιλογή της γωνίας βοηθώντας έτσι στη λήψη προοπτικής και ενσυναίσθησης, επιλογή αποφάσεων.

ΒΗΜΑΤΑ

Πρώτα από όλα εξηγήθηκε στο παιδί ότι:

Επειδή αρνείται να συμμετέχει στη λογοθεραπευτική παρέμβαση θα παίξουμε ένα παιχνίδι. Θα φτιάξουμε τέσσερις κάρτες στις οποίες θα δώσουμε τέσσερις απαντήσεις, Στη μία κάρτα θα γράψουμε  “θέλω” στην άλλη κάρτα “δεν θέλω” στην τρίτη κάρτα “θέλω αλλά…” στην τέταρτη κάρτα “Δεν θέλω άλλα…”.Το παιδί έχει τη δυνατότητα να επιλέξει όποια κάρτα θέλει με σκοπό όμως να εξηγήσει την απάντηση .Στο παιδί εξηγήθηκε από την αρχή πως όλη αυτή η διαδικασία δεν είναι θεραπευτική αλλά είναι ένα παιχνίδι. Το παιδί παρόλη την άρνηση δέχτηκε να παίξει. Θα παίξουμε ένα παιχνίδι θα γράψουμε θα φτιάξουμε τέσσερις κάρτες στις οποίες θα δώσουμε τέσσερις απαντήσεις,στη μία κάρτα θέλω, στην άλλη κάρτα δεν θέλω, στην τρίτη κάρτα θέλω αλλά, στην τέταρτη κάρτα Δεν θέλω άλλα. Έχεις τη δυνατότητα να επιλέξεις όποια κάρτα θέλεις με σκοπό όμως να εξηγήσεις την απάντηση που θα δώσεις. Επίσης, αν σου αρέσει αυτό το παιχνίδι μπορούμε να το συνεχίσουμε επιλέγοντας και τις άλλες κάρτες πηγαίνοντας εκεί και δίνοντας άλλες απαντήσεις, είμαι σίγουρος πως θα είναι ένα διασκεδαστικό παιχνίδι. Επίσης ξέρεις κάτι? το ωραίο στο άφησα στο τέλος, θα τοποθετήσουμε τις κάρτες μια μια σε όποιο σημείο επιθυμείς στο δωμάτιο και έτσι το παιχνίδι θα γίνει καταπληκτικό. επαναλαμβάνω πως αυτό δεν είναι θεραπεία, αλλά ένα παιχνίδι που μας κάνει να μαθαίνουμε την αλήθεια. 

Θα σου κάνω λοιπόν την ερώτηση και θα επιλέξεις το μέρος με την κάρτα που έχει την απάντηση που θα μου δώσεις.

Το παιχνίδι ξεκινάει, θέλω να πάρεις και τις τέσσερις κάρτες και να τις τοποθετήσεις μια μια σε οποιοδήποτε σημείο του δωματίου σε ευχαριστεί. 

Το παιδί αμέσως ενθουσιάστηκε Το παιδί ξεκίνησε να τοποθετήσει τις κάρτες στο δωμάτιο το εντυπωσιακό ήταν ότι επέλεξε γωνίες συγκεκριμένα δύο γωνίες ένα τραπέζι και μια βιβλιοθήκη συγκεκριμένα άνοιξε το φύλλο της βιβλιοθήκης και τοποθέτησε τη μία κάρτα μέσα. Η κάρτα που μπήκε μέσα στη βιβλιοθήκη ήταν η κάρτα που έγραφε το θέλω. Στη συνέχεια το παιδί κάθησε πάλι στην καρέκλα του.

Ρώτησα το παιδί θέλει να ξεκινήσεις τη λογοθεραπεία μαζί μου  το παιδί σηκώθηκε από την καρέκλα και πήγε να επιλέξει την κάρτα δεν θέλω Στη συνέχεια ζήτησα από το παιδί να μου εξηγήσει την απάντηση του το παιδί χαμογέλασε και ξεκίνησε με ενθουσιασμό να μου εξηγήσει γιατί δεν θέλει, μου είπε ότι δεν είναι χρήσιμο και δεν το χρειάζομαι γενικά δεν έχω καμία δυσκολία δεν ξέρει η μαμά και μπαμπάς και εγώ δεν θέλω να κάνω λογοθεραπεία.

Στη συνέχεια του ζήτησα εφόσον το επιθυμεί να  διαλέξει μία άλλη κάρτα και να μου δώσει μια εξήγηση απάντηση για αυτην την επιλογή του, του είπα πως θέλω να είναι μια ειλικρινή απάντηση και πως θα το ακούσω χωρίς να το διακόψω καθόλου, ότι και αν μου πει εγώ θα το δεχτώ, θα το σεβαστώ και αν θελήσει και εφόσον θελήσει θα μπορέσω να το βοηθήσω στην απάντηση με βάση όμως το συμφέρον του και τη δική του επιθυμία. 

Το παιδί χωρίς δεύτερη σκέψη κινήθηκε στη βιβλιοθήκη με την κάρτα θέλω, μου ζήτησε να επαναλάβω την ερώτησή μου, το οποίο και έκανα. Μου λέει πως θέλω να κάνω λογοθεραπεία γιατί έτσι θα φεύγω από το σχολείο, θα κερδίζω περισσότερο χρόνο για τον εαυτό μου, δεν θα μου φωνάζουν οι γονείς μου για τη λογοθεραπεία και θα μιλάω καλύτερα. 

Στο τέλος και εφόσον ζήτησα την άδειά του , του είπα πως θα επιθυμούσε και εφόσον πραγματικά το επιθυμούσε να επιλέξουμε το θέλω και αν στην πορεία αλλάξει γνώμη θα μου το πει και θα παίξουμε πάλι το παιχνίδι με τις κάρτες και τις γωνίες και θα μου εξηγήσει την απάντησή του και η απάντηση ήταν ναι.

Στη συνέχεια του ζήτησα να πάει στην επόμενη κάρτα και αρνήθηκε, οπότε και σταματήσαμε εκεί.

Στη συνέχεια με ρώτησε τι άλλο παιχνίδι θα παίξουμε και του είπα πως για σήμερα έχουμε ολοκληρώσει και την επόμενη εβδομάδα σε περιμένω με νέα παιχνίδια και με την κάρτα του θέλω την οποία μπορείς και να κρατήσεις στο σπίτι σου αλλά με την προϋπόθεση να μου την φέρεις την επόμενη φορά ως κάρτα επιθυμία σου.

ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΥΝΕΔΡΙΑ

Συμμετοχικές στρατηγικές Η Γυάλα με το ψάρι

Αφού ξεκινήσαμε με το παιχνίδι με τις 4 γωνίες, το οποίο και το ζήτησε, του είπα να επιλέξει ποια κάρτα θέλει πραγματικά με βάση το ερώτημα και αν πραγματικά παραμένει η ίδια κάρτα γνωρίζοντας πως θα ακολουθήσουν και άλλα πολλά διαφορετικά παιχνίδια και όχι θεραπείες. Σήκωσε ψηλά την κάρτα με το θέλω την οποία αυτήν τη φορά την τοποθέτησε πάνω στο τραπέζι και όχι μέσα στη βιβλιοθήκη και αιτιολόγησε την επιλογή με τον ίδιο τρόπο και συμπλήρωσε πως θέλει να παίξουμε κι άλλα παιχνίδια.

Κατά τη διάρκεια της λογοθεραπευτικής ψυχοεκπαίδευσης και με τη σωστή τοποθέτηση των αρθρωτικών μυών για την παραγωγή του φωνήματος /s/. Το κοριτσάκι άρχισε να αντιδρά και να σηκώνεται από την καρέκλα με διασπαστική διάθεση. 

Εκεί εφάρμοσα το πρωτόκολλο Συμμετοχικές στρατηγικές Η Γυάλα με το ψάρι. Στόχος ήταν να προσκαλέσω πάλι το κορίτσι στη διαδικασία τςη λογοθεραπευτικής εκπαίδευσης.

Της είπα πως τώρα είναι η ευκαιρία να βάλουμε μια καρέκλα μπροστά και μία καρέκλα από πίσω. Όποιος καθίσει στην μπροστινή καρέκλα θα λέει ότι τεχνική μάθαμε και αυτός που κάθεται στην πίσω καρέκλα απλά θα ακούει την τεχνική. Όταν θα ολοκληρωθεί αυτό , αυτός που θα κάθεται στην πίσω καρέκλα θα σηκώνεται και θα κάνει αυτήν την τεχνική. Μετά από αυτό θα αλλάζουν οι ρόλοι και αυτός που καθόταν στην πίσω καρέκλα θα κάθεται μπροστά και ο άλλος θα κάθεται από πίσω. Βασικό αυτό του παιχνιδιού είναι πώς δεν διακόπτει ο ένας τον άλλον σε καμία περίπτωση. Ο ένας μιλάει και ο άλλος ακούει.

Δεν πρόλαβα να ολοκληρώσω και το κοριτσάκι χτύπαγε παλαμάκια και άρχισε να σέρνει δυο καρέκλες με τα χέρια του ταυτόχρονα, μου λέει εδώ είναι καλά να τις βάλω? Της είπα μπορεί να τις βάλει όπου επιθυμεί αρκεί η μία να είναι μπροστά και η άλλη να είναι πίσω. Το αποτέλεσμα στη λογοθεραπευτική εκπαίδευση ήταν εντυπωσιακό. Το παιδί απόλυτα συνεργάσιμο και το καταπληκτικό ήταν πως δεν ήθελε να τελειώσουμε.

Αφού ολοκληρώσαμε της είπα πως στο τέλος θα παίξουμε ένα υπέροχο παιχνίδι που λέγεται το επόμενο βήμα, της είπα πως θα το παίξουμε μόνο αν πραγματικά το θέλει αλλιώς θα πάει εκεί που είναι οι κάρτες και θα επιλέξει την κάρτα με την απάντηση που επιθυμεί και θα μου την αιτιολογήσει. Μου απαντά θέλω, θέλω, θέλω. Πάει στην κάρτα και μου λέει, θέλω γιατί μου αρέσουν αυτά τα παιχνίδια και την ρωτάω γιατί σου αρέσουν και μου λέει γαιτί είναι ωραία και της απαντώ μπράβο, είσαι υπέροχη. 

Θετική ολοκλήρωση Το επόμενο βήμα 

Με το πρωτόκολλο το επόμενο βήμα της θετικής ολοκλήρωσης σκοπό είχα πρώτα από όλα να ολοκληρωθεί η συνεδρία με μία βασική στοχοθεσία και επίσης με το τέλος να δεσμευτεί το κοριτσάκι να λάβει δράση.

Έτσι της ζήτησα να επιλέξει ένα κουκλάκι από το κουκλόσπιτο, να του δώσει ένα όνομα και να του πει τί θα κάνει ως εργασία στο σπίτι ώστε να λέει καλά τον ήχο ΄s΄ και το κοριτσάκι αλλά και το κουκλάκι. Το κορίτσι μέσα στο χαμόγελο έτρεξε , έπιασε ένα κουκλάκι το ονόμασε Διονυσία (το όνομα της αδελφής της) και της εξήγησε πως τοποθετούμε τη γλωσσίτσα μας με αυτόν τον τρόπο (κλειστά τα δοντάκια και γλώσσα σαν βαρκούλα) ώστε να παράγουμε σωστά τον ήχο ‘s’. Ζητούσε διαρκώς τη γνώμη μου αν τα λέει σωστά και πότε θα τα ξαναπούμε πάλι. 

Αφού ολοκληρώθηκε το πρωτόκολλο της SEL. Το κορίτσι μου ζήτησε και άλλο ένα παιχνίδι πριν φύγει και της είπα πως από τη στιγμή που ολοκληρώνεις τόσο όμορφα τις εργασίες σου, μπορούμε να παίξουμε άλλο ένα.

Με μία λέξη 

Σκοπός αυτού του πρωτοκόλλου είναι με μία λέξη να δώσει πως αισθανόταν πριν τα παιχνίδια και πώς αισθάνεται μετά τα παιχνίδια.

Ερώτηση: Πώς νιώθεις με μία λέξη πριν από τα παιχνίδια? και Πώς μετά από τα παιχνίδια?

Απάντηση Πριν από τα παιχνίδια κακά και μετά από τα παιχνίδια θέλω και άλλα. Της απαντώ με μία λέξη, μου απαντά θέλω κι άλλα παιχνίδια. Της συμπληρώνω, άρα η λέξη είναι θέλω , σωστά? Ναι, μου απαντά το κοριτσάκι.

Στοχοθεσία για την επόμενη φορά πρωτόκολλο κάρτες συμμετοχική στρατηγική, Να ζωγραφίσουμε σε κάρτες τι σημαίνει κακά και τι σημαίνει θέλω μέσα από εικόνες και με βάση τη συζήτησή μας να τις ταξινομήσουμε σε κατηγορίες με βάση, ερμηνεία, διάθεση, χρώματα, προβολές εικόνων.

Συγγραφέας: Δημήτρης Πομόνης, Λογοπαθολογος, Σύμβουλος Συνθετικών Κοινωνικών και Συναισθηματικών Δεξιοτήτων Expansion SEL.

Διάβασέ το →
↑