Μια νέα μελέτη συνδυάζει μεθόδους από διάφορους επιστημονικούς κλάδους για να αποκαλύψει τις δυνάμεις που διαμορφώνουν την καλοσύνη.

• Τι κρύβεται πίσω από την επιλογή σας να βοηθήσετε έναν άλλο άνθρωπο;
• Σας παρακινεί η καθαρή, ανόθευτη καλοσύνη;
• Το κάνετε μόνο αν το κόστος είναι ελάχιστο ή τα οφέλη μεγάλα;
• Ή μήπως ελπίζετε σε ανταπόδοση;
• Ή μήπως έχει να κάνει με την εικόνα και προσπαθείτε να αποφύγετε να σας χαρακτηρίσουν εγωιστή;
• Ίσως παρακινείστε από ένα ανώτερο αίσθημα αρχής, προσπαθώντας να αποκαταστήσετε τη δικαιοσύνη;

Η επιστήμη έχει εξετάσει όλα αυτά τα ερωτήματα. Μπορεί να είναι ανακούφιση να ακούσετε ότι οι ερευνητές δεν έχουν βρει τη φόρμουλα για το τι κάνει τους ανθρώπους ευγενικούς  αλλά με μια πολύ φιλόδοξη νέα μελέτη, μια πρωτοπόρος ομάδα από τη Γερμανία μπορεί να μας έφερε ένα βήμα πιο κοντά σε κάποιες απαντήσεις.

Οι ερευνητές Anne Böckler, Anita Tusche και Tania Singer ανέλυσαν δεδομένα ετών σχετικά με το πώς η στοχαστική πρακτική ,δηλαδή ο διαλογισμός επηρεάζει μια σειρά από βιολογικά και συμπεριφορικά μέτρα (The ReSource Project ). Για να διερευνήσουν τις πτυχές και τις δυνάμεις της καλοσύνης, εστίασαν σε 329 άτομα που προσλήφθηκαν για τη μελέτη και απάντησαν σε ερωτηματολόγια σχετικά με την ενσυναίσθηση, την καλοσύνη και την προσωπικότητα.

Επίσης, κατέγραψαν τη συμπεριφορά τους σε υπολογιστές και εργαστηριακές εργασίες που σχεδιάστηκαν για να μετρήσουν την ευγένεια, το προσωπικό συμφέρον (π.χ. “θεωρητικά παραδείγματα παιγνίων” και “υποθετικές εργασίες διανομής”) και την απόδοση σε μια σειρά εργασιών που μετρούσαν τις γνωστικές δεξιότητες και όλα αυτά προτού κάποιος κάνει οτιδήποτε για το κομμάτι του διαλογισμού της μελέτης.

Η μοναδικότητα των δεδομένων τους έγκειται στον τρόπο με τον οποίο γεφυρώνουν πνευματικά πεδία, αντλώντας από την ψυχολογία, τη νευροεπιστήμη και τα οικονομικά της συμπεριφοράς. Αυτό είναι πολύτιμο επειδή η υπάρχουσα επιστημονική γνώση για την ανθρώπινη καλοσύνη είναι θολή και ανομοιογενής,  τα ευρήματα από την ψυχολογία μπορεί να έρχονται σε σύγκρουση με αυτά που παρατηρούν οι οικονομολόγοι ή να είναι εντελώς άγνωστα με τις νευροεπιστήμες, κυρίως επειδή οι ακαδημαϊκοί κύκλοι μπορεί να είναι κλιμακούμενοι και οι έννοιες και τα πλαίσια που καθοδηγούν τον σχεδιασμό μελετών, την ανάλυση δεδομένων και την ερμηνεία είναι διαφορετικά. Το έργο αυτής της ομάδας είχε ως στόχο να δημιουργήσει ένα αυστηρό, συναινετικό πλαίσιο για τη σκέψη σχετικά με την ανθρώπινη καλοσύνη, την οποία οι επιστήμονες συχνά αποκαλούν “φιλοκοινωνική συμπεριφορά”.

Για να το καταλάβουν αυτό, έβαλαν όλες τις μετρήσεις από τα μισά άτομα της μελέτης τους σε ένα μεγάλο αριθμητικό “χωνευτήρι”. Στη συνέχεια, διεξήγαγαν ένα στατιστικό τεστ που ονομάζεται διερευνητική ανάλυση παραγόντων (EFA) για να δουν ποιες μετρήσεις τείνουν να ομαδοποιούνται ή να “κολλάνε” μαζί. Για παράδειγμα, οι άνθρωποι με υψηλές βαθμολογίες στην κλίμακα αυτοαναφοράς Μακιαβελισμού (που είναι ανάλγητοι, εγωιστές, υβριστές) θα έκαναν επίσης περισσότερο εγωιστικές παρά αμοιβαία επικερδείς επιλογές όταν τους δίνονταν και οι δύο επιλογές; (Η απάντηση σε αυτή την ερώτηση είναι ναι, σε περίπτωση που αναρωτιέστε).

Η EFA τους έβγαλε τέσσερις κατηγορίες, ή παράγοντες, που οργάνωσαν καλύτερα όλες τις μετρήσεις της ανθρώπινης καλοσύνης:

• γνήσια καλοσύνη (καλοσύνη)
• Στρατηγική καλοσύνη (μεγιστοποίηση του κέρδους και αποφυγή κόστους ή απώλειας)
• Καλοσύνη με γνώμονα τον κανόνα (αμοιβαιότητα, βοήθεια και τιμωρία για τη διατήρηση της δικαιοσύνης)
• Αυτοαναφερόμενη καλοσύνη

Το αποτέλεσμα; Όλοι μας έχουμε κλίση προς τη γνήσια καλοσύνη σε διαφορετικούς βαθμούς, εν μέρει ως συνάρτηση του πώς αισθανόμαστε γενικά και, ίσως εκπληκτικά, του πόσο έξυπνοι είμαστε. Πέρα από τη γνήσια καλοσύνη, άλλα είδη καλοσύνης επηρεάζονται από την ηλικία, το φύλο, το εισόδημα  και από το αν έχουμε ή όχι παιδιά. Παρεμπιπτόντως, οι αναλύσεις τους δεν αποκαλύπτουν αν ένα άτομο είναι περισσότερο ή λιγότερο ευγενικό από ένα άλλο. Αντίθετα, λένε μια ιστορία σχετικά με το από πού προέρχεται η καλοσύνη των ανθρώπων όσο λιγοστή ή άφθονη κι αν είναι.  Τούτου λεχθέντος, ιδού οι παράγοντες που έχουν τη μεγαλύτερη σημασία στη διαμόρφωση της καλοσύνης.

Συναισθήματα.

Το πώς αισθανόμαστε γενικά δηλαδή, αν θα χαρακτηρίζαμε τους εαυτούς μας ως έχοντες περισσότερο θετικά ή αρνητικά συναισθήματα στη ζωή  επηρεάζει την τάση μας για γνήσια καλοσύνη. Για παράδειγμα, το να έχουμε μικρότερη τάση να βιώνουμε αρνητικά συναισθήματα συνδέεται με περισσότερη γνήσια καλοσύνη. Με άλλα λόγια, αν δεν έχετε συχνά κακή διάθεση, είναι πιο πιθανό να συμπεριφερθείτε ευγενικά με τρόπο που δεν έχει ανταπόκριση. Αυτό συνάδει με μια πλούσια βιβλιογραφία σχετικά με τα εμπόδια που μπορεί να θέσει η προσωπική δυσφορία στην κοινωνική εναρμόνιση και σύνδεση  και, με τη σειρά της, στην καλοσύνη. Υπάρχει επίσης μια ενδιαφέρουσα απόχρωση: Οι άνθρωποι που αξιολογούν τους εαυτούς τους ως πιο συναισθηματικά θετικούς εμφανίζουν υψηλότερες βαθμολογίες στον παράγοντα της αυτοαναφερόμενης ευγένειας, αλλά όχι στην πραγματική ευγένεια. Έτσι, γενικά το να αισθάνεστε καλά σας διευκολύνει να βλέπετε τον εαυτό σας ως ευγενικό άτομο, αλλά αυτή η αυτοεικόνα δεν σημαίνει απαραίτητα ότι κάνετε πραγματικά πραγματικά ευγενικά πράγματα.

Ευφυΐα.

Οι άνθρωποι που σημείωσαν υψηλότερη βαθμολογία σε μια σειρά από τεστ νοημοσύνης, προσοχής και IQ είχαν επίσης την τάση να είναι πιο πραγματικά ευγενικοί αλλά όχι περισσότερο ή λιγότερο πιθανό να επιδείξουν ευγένεια με βάση στρατηγικές ή κανονιστικές ανησυχίες. Ούτε περιέγραφαν τους εαυτούς τους ως πιο ευγενικούς. Αυτό αμφισβητεί τη δημοφιλή υπόθεση ότι η μεγαλύτερη νοημοσύνη σχετίζεται με πιο διεξοδική ανάλυση κόστους-οφέλους ή διαβούλευση για τη δικαιοσύνη στις αποφάσεις να είναι ή να μην είναι κανείς ευγενικός. Τα άτομα με χαμηλότερες βαθμολογίες νοημοσύνης ήταν εξίσου πιθανό να λάβουν υπόψη τους την ανάλυση κόστους-οφέλους, την αμοιβαιότητα ή τη φήμη, ενώ ήταν ευγενικά. Όπως και η χαμηλή αρνητικότητα, η υψηλότερη βαθμολογία νοημοσύνης συνδέθηκε με το να είναι κανείς ευγενικός μόνο και μόνο για χάρη της ευγένειας.

Ηλικία, χρήματα, οικογένεια και φύλο.

Αποδεικνύεται ότι οι δημογραφικοί παράγοντες επηρεάζουν επίσης την καλοσύνη, σύμφωνα με αυτή τη μελέτη. Καθώς οι άνθρωποι μεγαλώνουν, η γνήσια καλοσύνη μειώνεται. Το ίδιο συμβαίνει και με την καλοσύνη που υποκινείται από τα πρότυπα. Αυτό δεν σημαίνει ότι οι ηλικιωμένοι άνθρωποι είναι διαχρονικά λιγότερο ευγενικοί. Απλώς υποδηλώνει ότι μπορεί να ενδιαφέρονται λιγότερο για την αμοιβαιότητα, τη δικαιοσύνη και τη φήμη και η καλοσύνη τους εξαρτάται περισσότερο από την εξέταση του κόστους και των οφελών.

Οι ερευνητές παρατήρησαν ένα παρόμοιο μοτίβο για το μηνιαίο εισόδημα: Καθώς το εισόδημα αυξανόταν, η γνήσια καλοσύνη μειωνόταν, γεγονός που συνάδει με την αυξανόμενη βιβλιογραφία σχετικά με τις επιβλαβείς επιπτώσεις της ανισότητας στους προνομιούχους. Η στρατηγική καλοσύνη μειώθηκε επίσης με την αύξηση του εισοδήματος ίσως η παρακολούθηση του κόστους και των οφελών των αρκετά πενιχρών κερδών από τα παιχνίδια της ερευνητικής μελέτης δεν αξίζει τον κόπο για τους πλούσιους συμμετέχοντες; Ωστόσο, η καλοσύνη με κίνητρο τον κανόνα δεν μειώθηκε ούτε αυξήθηκε με την αύξηση του εισοδήματος, γεγονός που υποδηλώνει ότι οι κοινωνικοί κανόνες αμοιβαιότητας και δικαιοσύνης μπορεί να μην αλλάζουν πολύ σε σχέση με την κοινωνική τάξη. Τέλος, τα δεδομένα δείχνουν ότι τα άτομα με υψηλότερο εισόδημα θεωρούν ότι κάνουν περισσότερες διακρίσεις με την καλοσύνη τους. Μήπως αυτό σχετίζεται με τη μικρότερη τάση τους για γνήσια καλοσύνη; Αυτά τα δεδομένα δεν μπορούν να πουν με βεβαιότητα.

Όσον αφορά την οικογένεια, οι άνθρωποι που ήταν γονείς σημείωσαν επίσης χαμηλότερη βαθμολογία στη γνήσια καλοσύνη, ενώ δεν παρουσίασαν διαφορές σε κανέναν από τους άλλους παράγοντες καλοσύνης. Μήπως η ζωή των γονέων είναι πολύ δομημένη και ταλαιπωρημένη για να επιτρέψει στη γνήσια καλοσύνη να ευδοκιμήσει; Και πάλι, μόνο οι επόμενες έρευνες θα το δείξουν. Όπως θα μπορούσε να προβλεφθεί από τα κοινά στερεότυπα των δύο φύλων, οι γυναίκες σημείωσαν υψηλότερη βαθμολογία στην αυτοαναφερόμενη ευγένεια. Αυτή η διαφορά φύλου, ωστόσο, δεν αποτυπώθηκε για την πραγματικά ευγενική συμπεριφορά, η οποία στην πραγματικότητα ήταν πιο συχνή στους άνδρες.

Μετά την EFA και τις συσχετίσεις που συνοψίστηκαν παραπάνω, οι Böckler, Tusche και Singer έκαναν μια δεύτερη, επιβεβαιωτική ανάλυση παραγόντων. Για το σκοπό αυτό, τροφοδότησαν τα υπόλοιπα δεδομένα τους (μετρήσεις από το άλλο μισό των ατόμων που προσέλαβαν) στο αρχικό τους μοντέλο καλοσύνης τεσσάρων παραγόντων. Αυτή η ανάλυση επανέλαβε την ανάλυση της ευγένειάς τους και έδειξε τα ίδια μοτίβα μεταξύ του συναισθηματικού στυλ, της διάνοιας και των δημογραφικών μεταβλητών και της ισχύος κάθε παράγοντα για την ευγένεια διαφορετικών ανθρώπων.

Η μελέτη αυτή είναι σημαντική επειδή αρχίζει να χαρτογραφεί συστηματικά τα ψυχικά και συμπεριφορικά υποκείμενα και τις παραμέτρους του πλαισίου της ανθρώπινης καλοσύνης, ώστε να παρέχει ένα θεωρητικό σχέδιο για την αυξανόμενη κοινότητα ερευνών που συγκλίνουν σε πανάρχαια ζητήματα σχετικά με την ανθρώπινη καλοσύνη και επιβίωση.

Σε περιόδους παγκόσμιων κρίσεων, όπως η κλιματική, η οικονομική και η προσφυγική κρίση, το ζήτημα της αλλαγής της ανθρώπινης φιλοκοινωνικής συμπεριφοράς ώστε να κινηθούμε προς την παγκόσμια υπευθυνότητα είναι σίγουρα επιτακτικό.

… γράφουν οι συγγραφείς. Μια πιο εκλεπτυσμένη επιστημονική κατανόηση του από πού προέρχεται η ανθρώπινη καλοσύνη είναι το κρίσιμο πρώτο βήμα για να βρούμε πώς θα την ενισχύσουμε. Όλοι ξέρουμε ότι μας κάνει να αισθανόμαστε καλά!

• Άρθρο: Where Does Kindness Come From?
• Αρθρογράφος : Emilliana R. Simons – Thomas
• Μετάφραση : Πετρίδη Ευαγγελία , BSc in Sociology