Ένα παιδί μπορεί να πει «δεν θέλω να πάω σχολείο» και ο γονιός να ακούσει «πρέπει να λύσω το πρόβλημα τώρα». Η ενεργητική ακρόαση μας καλεί πρώτα να καταλάβουμε. Δεν σημαίνει ότι συμφωνούμε με όλα ή ότι εγκαταλείπουμε τα όρια. Σημαίνει ότι δίνουμε στο παιδί την εμπειρία πως η φωνή του χωρά στη σχέση.
Γιατί δυσκολευόμαστε να ακούσουμε
Οι γονείς ακούν μέσα από την αγωνία τους. Θέλουν να προστατεύσουν, να συμβουλέψουν, να διορθώσουν. Όταν όμως η λύση έρχεται πριν από την κατανόηση, το παιδί μπορεί να νιώσει ότι το συναίσθημά του είναι πρόβλημα που πρέπει να εξαφανιστεί.
Η UNICEF επισημαίνει ότι η ενεργητική ακρόαση βοηθά τα παιδιά να αισθάνονται ότι τα ακούν, τα καταλαβαίνουν, είναι λιγότερο μόνα και μπορούν να ηρεμήσουν. Το άρθρο του MindPost για το πώς εξελίσσεται η κοινωνική και συναισθηματική μάθηση σε όλη τη ζωή δείχνει ότι αυτή η δεξιότητα αφορά εξίσου τους ενήλικες.
1. Σταμάτησε για λίγο αυτό που κάνεις
Δεν είναι πάντα δυνατό να αφήσεις τα πάντα. Μπορείς όμως να πεις: «Θέλω να σε ακούσω. Χρειάζομαι πέντε λεπτά να τελειώσω αυτό και μετά είμαι μαζί σου». Η σαφής επιστροφή είναι καλύτερη από το μισό βλέμμα στην οθόνη.
2. Άκου το γεγονός και το συναίσθημα
Το παιδί λέει ότι ο φίλος του δεν το κάλεσε. Το γεγονός είναι ο αποκλεισμός από μια δραστηριότητα. Το συναίσθημα μπορεί να είναι λύπη, θυμός ή ντροπή. Δοκίμασε: «Ακούγεται ότι πληγώθηκες και ίσως ένιωσες πως δεν σε θέλουν».
Χρησιμοποίησε διστακτική γλώσσα. Δεν ξέρεις καλύτερα από το παιδί τι αισθάνεται. Το «μήπως…;» αφήνει χώρο να σε διορθώσει.
3. Κάνε ανοιχτές, όχι ανακριτικές ερωτήσεις
Οι πολλές ερωτήσεις «γιατί» μπορούν να ακουστούν σαν εξέταση. Προτίμησε: «Τι έγινε μετά;», «Ποιο ήταν το πιο δύσκολο σημείο;», «Τι θα ήθελες να είχε συμβεί;». Μία ερώτηση τη φορά και αρκετή σιωπή.
4. Ρώτησε πριν δώσεις λύση
Μια χρήσιμη φράση είναι: «Θέλεις να σε ακούσω, να σκεφτούμε λύσεις μαζί ή να βοηθήσω πρακτικά;». Μικρότερα παιδιά ίσως χρειάζονται απλούστερη επιλογή: «Θέλεις αγκαλιά ή θέλεις ιδέα;».
Η επιλογή δεν καταργεί τη γονική ευθύνη. Σε θέματα ασφάλειας, ο γονιός παρεμβαίνει. Στα καθημερινά προβλήματα, όμως, το παιδί μπορεί να εξασκήσει σκέψη και αυτονομία.
5. Κλείσε με σύνδεση και επόμενο βήμα
Σύνοψε: «Κατάλαβα ότι ένιωσες μόνος στο διάλειμμα και θέλεις αύριο να μιλήσεις στον φίλο σου». Ρώτησε τι θα βοηθούσε και συμφωνήστε πότε θα ξαναμιλήσετε. Η συνέχεια δείχνει ότι η κουβέντα δεν ξεχάστηκε.
Φράσεις που κλείνουν και φράσεις που ανοίγουν
- Αντί για «μην κάνεις έτσι», πες «βλέπω ότι αυτό σε αναστάτωσε».
- Αντί για «σου τα έλεγα», πες «τι έμαθες από αυτό;».
- Αντί για «θα το λύσω εγώ», πες «ποια βοήθεια θέλεις από εμένα;».
- Αντί για «δεν είναι τίποτα», πες «για εσένα φαίνεται σημαντικό».
Όταν το παιδί δεν θέλει να μιλήσει
Σεβάσου το «όχι τώρα», αλλά άφησε ανοιχτή πόρτα: «Είμαι διαθέσιμος όταν θελήσεις». Η σύνδεση χτίζεται και δίπλα δίπλα, στη βόλτα, στο αυτοκίνητο ή σε μια κοινή δραστηριότητα. Μερικά παιδιά μιλούν ευκολότερα όταν δεν χρειάζεται συνεχής οπτική επαφή.
Ακρόαση δεν σημαίνει απουσία ορίων
Μπορείς να επικυρώσεις το συναίσθημα και να περιορίσεις τη συμπεριφορά: «Καταλαβαίνω ότι θύμωσες. Δεν επιτρέπεται να χτυπάμε. Θα βρούμε άλλον τρόπο να δείξεις τον θυμό σου». Έτσι το παιδί μαθαίνει ότι όλα τα συναισθήματα χωρούν, όχι όλες οι πράξεις.
Η ενεργητική ακρόαση δεν είναι τεχνική για να κάνει το παιδί αυτό που θέλουμε. Είναι καθημερινή πρακτική σχέσης. Και όπως κάθε δεξιότητα, βελτιώνεται με επανάληψη, λάθη και επανόρθωση.
