Στο σημερινό MindPost θα μιλήσουμε για την κοινωνική και συναισθηματική μάθηση και για το πόσο σημαντικό είναι να συνεχίζουμε να εξελισσόμαστε σε όλη τη διάρκεια της ζωής μας, όχι επειδή δεν είμαστε αρκετοί, αλλά επειδή η ζωή αλλάζει και μαζί της αλλάζουν και οι ανάγκες μας.
Τι είναι η κοινωνική και συναισθηματική μάθηση
Όταν ακούμε τη λέξη «μάθηση», συνήθως σκεφτόμαστε σχολείο, πτυχία, σεμινάρια ή επαγγελματικές γνώσεις. Υπάρχει όμως και μια άλλη μορφή μάθησης, πιο καθημερινή και συχνά πιο ουσιαστική. Είναι η ικανότητα να καταλαβαίνουμε τι νιώθουμε, να μπορούμε να το διαχειριστούμε, να επικοινωνούμε καλύτερα, να χτίζουμε πιο υγιείς σχέσεις και να παίρνουμε αποφάσεις με περισσότερη επίγνωση.
Αυτό ονομάζεται κοινωνική και συναισθηματική μάθηση.
Δεν είναι κάτι θεωρητικό. Είναι αυτό που χρειαζόμαστε όταν θυμώνουμε και προσπαθούμε να μη μιλήσουμε απότομα. Όταν αγχωνόμαστε και χρειάζεται να βρούμε έναν τρόπο να ηρεμήσουμε. Όταν πρέπει να βάλουμε ένα όριο χωρίς ενοχές. Όταν θέλουμε να ακούσουμε έναν άνθρωπο που αγαπάμε, χωρίς να τον κρίνουμε ή να βιαστούμε να του δώσουμε λύσεις.
Με απλά λόγια, είναι η μάθηση που μας βοηθά να ζούμε καλύτερα με τον εαυτό μας και με τους άλλους.
Γιατί δεν αφορά μόνο τα παιδιά
Η κοινωνική και συναισθηματική μάθηση συνδέεται συχνά με το σχολείο. Και πράγματι, είναι πολύ σημαντικό τα παιδιά να μαθαίνουν από νωρίς να αναγνωρίζουν τα συναισθήματά τους, να συνεργάζονται, να σέβονται, να επικοινωνούν και να διαχειρίζονται δυσκολίες.
Αλλά δεν σταματά εκεί.
Ένας ενήλικας μπορεί επίσης να χρειαστεί να μάθει πώς να διαχειρίζεται το άγχος του. Ένας γονιός μπορεί να χρειαστεί να μάθει πώς να ακούει το παιδί του χωρίς να αντιδρά αμέσως. Ένας επαγγελματίας μπορεί να χρειαστεί να μάθει πώς να συνεργάζεται καλύτερα, να βάζει όρια ή να αντέχει την πίεση χωρίς να εξαντλείται. Σε κάθε ηλικία, η ζωή μάς φέρνει μπροστά σε νέες συνθήκες. Αλλάζει η εργασία μας. Αλλάζουν οι σχέσεις μας. Αλλάζει το σώμα μας. Αλλάζουν οι ευθύνες μας. Αλλάζει ο τρόπος που βλέπουμε τον εαυτό μας.Και όταν αλλάζει η ζωή, χρειάζεται να ανανεώνουμε και τα εργαλεία μας.
Η εξέλιξη δεν σημαίνει ότι κάτι πάει λάθος με εμάς
Πολλές φορές η προσωπική εξέλιξη παρουσιάζεται σαν να πρέπει συνεχώς να διορθώνουμε τον εαυτό μας. Αυτό μπορεί να γίνει κουραστικό και άδικο.
Δεν χρειάζεται να εξελισσόμαστε επειδή είμαστε «χαλασμένοι» ή επειδή πρέπει να γίνουμε τέλειοι.
Χρειάζεται να εξελισσόμαστε επειδή είμαστε άνθρωποι που ζουν μέσα σε σχέσεις, πιέσεις, αλλαγές και απαιτήσεις.
Ένας τρόπος που κάποτε μας βοηθούσε, μπορεί σήμερα να μη μας εξυπηρετεί. Για παράδειγμα, κάποιος που έμαθε να τα κρατάει όλα μέσα του για να μη δημιουργεί εντάσεις, μπορεί στην ενήλικη ζωή να δυσκολεύεται να ζητήσει βοήθεια. Κάποιος που έμαθε να λέει πάντα «ναι», μπορεί κάποια στιγμή να καταλάβει ότι έχει εξαντληθεί. Κάποιος που έμαθε να αποφεύγει τις συγκρούσεις, μπορεί να βλέπει τις σχέσεις του να γεμίζουν σιωπές και παράπονα.
Αυτό δεν σημαίνει αποτυχία. Σημαίνει ότι ένας παλιός τρόπος χρειάζεται αναθεώρηση.
Η κοινωνική και συναισθηματική μάθηση μάς βοηθά να δούμε αυτούς τους τρόπους με περισσότερη κατανόηση και λιγότερη αυστηρότητα.
Οι σχέσεις χρειάζονται δεξιότητες, όχι μόνο καλή πρόθεση
Συχνά πιστεύουμε ότι αν αγαπάμε κάποιον ή αν έχουμε καλή πρόθεση, αυτό αρκεί.
Η καλή πρόθεση είναι σημαντική, αλλά δεν φτάνει πάντα.
Χρειάζεται να μπορούμε να ακούμε. Να εξηγούμε αυτό που νιώθουμε. Να αντέχουμε τη διαφωνία. Να αναγνωρίζουμε πότε πληγώσαμε κάποιον. Να ζητάμε συγγνώμη χωρίς να καταρρέουμε από ενοχές. Να λέμε αυτό που χρειαζόμαστε χωρίς να απαιτούμε από τον άλλον να το μαντέψει.
Αυτά δεν είναι αυτονόητα. Είναι δεξιότητες.
Και όπως κάθε δεξιότητα, μπορούν να καλλιεργηθούν.
Η ενεργητική ακρόαση, για παράδειγμα, σημαίνει να ακούω τον άλλον με προσοχή, χωρίς να σκέφτομαι μόνο τι θα απαντήσω. Η συναισθηματική ρύθμιση σημαίνει να μπορώ να αναγνωρίζω το συναίσθημά μου και να μην αφήνω την έντασή του να αποφασίζει για μένα. Η ενσυναίσθηση σημαίνει να προσπαθώ να καταλάβω την εμπειρία του άλλου, χωρίς απαραίτητα να συμφωνώ με όλα όσα λέει.
Αυτές οι δεξιότητες κάνουν τις σχέσεις πιο ασφαλείς. Όχι τέλειες. Πιο ασφαλείς.
Γιατί η κοινωνική και συναισθηματική μάθηση είναι τόσο σημαντική σήμερα
Ζούμε σε μια εποχή με πολλή πληροφορία, πολλή πίεση και πολλές αλλαγές. Οι άνθρωποι καλούνται να ανταποκριθούν σε επαγγελματικές απαιτήσεις, οικονομική αβεβαιότητα, οικογενειακές ευθύνες, κοινωνική ένταση και συνεχή έκθεση στην τεχνολογία.
Μέσα σε όλα αυτά, δεν είναι περίεργο που πολλοί νιώθουν κουρασμένοι, αποσυνδεδεμένοι ή μπερδεμένοι.
Η κοινωνική και συναισθηματική μάθηση δεν εξαφανίζει τις δυσκολίες. Μας βοηθά όμως να μη μένουμε χωρίς εσωτερικά εργαλεία απέναντί τους.
Μας βοηθά να καταλαβαίνουμε πότε πιεζόμαστε. Να αναγνωρίζουμε πότε χρειαζόμαστε στήριξη. Να διαχειριζόμαστε καλύτερα τις συγκρούσεις. Να μη λειτουργούμε μόνο αυτόματα. Να χτίζουμε σχέσεις που δεν βασίζονται μόνο στην αντοχή, αλλά και στην επικοινωνία.
Και αυτό έχει σημασία όχι μόνο για την προσωπική μας ζωή, αλλά και για την οικογένεια, την εργασία, την εκπαίδευση και την κοινωνία.
Η μάθηση συνεχίζεται μέσα από την καθημερινότητα
Δεν χρειάζεται να περιμένουμε μια μεγάλη κρίση για να αρχίσουμε να μαθαίνουμε τον εαυτό μας.
Η κοινωνική και συναισθηματική μάθηση συμβαίνει σε μικρές στιγμές.
- Όταν σταματάμε για λίγο πριν απαντήσουμε από θυμό.
- Όταν λέμε πιο καθαρά αυτό που χρειαζόμαστε.
- Όταν παραδεχόμαστε ότι κάτι μας δυσκολεύει.
- Όταν επιλέγουμε να ακούσουμε λίγο περισσότερο.
- Όταν ζητάμε βοήθεια αντί να προσπαθούμε να τα κρατήσουμε όλα μόνοι μας.
Δεν χρειάζεται να τα κάνουμε όλα σωστά. Χρειάζεται απλώς να αρχίσουμε να δίνουμε σημασία. Γιατί πολλές φορές οι μεγαλύτερες αλλαγές δεν ξεκινούν από μεγάλες αποφάσεις, αλλά από μικρές στιγμές όπου αντιδρούμε λίγο διαφορετικά από ό,τι συνήθως.
Να μεγαλώνουμε χωρίς να σκληραίνουμε
Καθώς μεγαλώνουμε, είναι εύκολο να γίνουμε πιο κλειστοί.
Να πούμε «έτσι είμαι εγώ».
Να θεωρήσουμε ότι δεν αλλάζουν πια οι άνθρωποι.
Να προστατευτούμε τόσο πολύ, που τελικά να δυσκολευόμαστε να συνδεθούμε.
Όμως η ωριμότητα δεν σημαίνει να σκληραίνουμε. Σημαίνει να μπορούμε να βλέπουμε πιο καθαρά. Να αναλαμβάνουμε την ευθύνη που μας αναλογεί. Να φροντίζουμε τις σχέσεις μας χωρίς να χάνουμε τον εαυτό μας. Να έχουμε περισσότερη κατανόηση για τις δυσκολίες των ανθρώπων, αλλά και περισσότερη καθαρότητα για τα όριά μας.
Αυτό είναι ένα από τα πιο σημαντικά δώρα της κοινωνικής και συναισθηματικής μάθησης: μας βοηθά να μεγαλώνουμε χωρίς να απομακρυνόμαστε από την ανθρωπιά μας.
Η εξέλιξη είναι τρόπος φροντίδας
Η διαρκής εξέλιξη δεν χρειάζεται να είναι κάτι βαρύ ή πιεστικό. Μπορεί να είναι ένας τρόπος φροντίδας.
Φροντίζω τον εαυτό μου όταν μαθαίνω να αναγνωρίζω τι μου συμβαίνει. Φροντίζω τις σχέσεις μου όταν μαθαίνω να επικοινωνώ πιο καθαρά. Φροντίζω τους ανθρώπους γύρω μου όταν προσπαθώ να τους ακούσω με περισσότερη παρουσία. Φροντίζω την καθημερινότητά μου όταν μαθαίνω να βάζω όρια πριν φτάσω στην εξάντληση.
Η κοινωνική και συναισθηματική μάθηση μάς θυμίζει κάτι απλό: δεν σταματάμε να μαθαίνουμε επειδή μεγαλώσαμε. Αντίθετα, όσο μεγαλώνουμε, τόσο περισσότερο χρειαζόμαστε τρόπους να καταλαβαίνουμε, να συνδεόμαστε και να φροντίζουμε.
Γιατί η ζωή δεν ζητά από εμάς να είμαστε τέλειοι. Ζητά να παραμένουμε διαθέσιμοι να μαθαίνουμε.
Πηγές
- CASEL, Fundamentals of Social and Emotional Learning: ορισμός και βασικές αρχές της κοινωνικής και συναισθηματικής μάθησης.
https://casel.org/fundamentals-of-sel/ - CASEL, SEL Framework: οι βασικές περιοχές της κοινωνικής και συναισθηματικής μάθησης.
https://casel.org/casel-sel-framework-11-2020/ - UNESCO Institute for Lifelong Learning, Lifelong learning for all: η δια βίου μάθηση ως ανθρώπινη και κοινωνική ανάγκη.
https://www.uil.unesco.org/en - OECD, Skills that Matter for Success and Well-being in Adulthood: η σημασία των κοινωνικών και συναισθηματικών δεξιοτήτων στην ενήλικη ζωή.
https://www.oecd.org/en/publications/skills-that-matter-for-success-and-well-being-in-adulthood_6e318286-en.html - World Health Organization, Life skills and socio-emotional learning for mental health promotion: κοινωνικο-συναισθηματικές δεξιότητες και ψυχική υγεία.
https://www.who.int/
