Στο σημερινό MindPost μιλάμε για μια ανισότητα που συνήθως μετριέται σε ευρώ, αλλά δεν σταματά εκεί. Η 18η Σεπτεμβρίου έχει οριστεί από τα Ηνωμένα Έθνη ως Διεθνής Ημέρα Ίσης Αμοιβής, με στόχο να υπενθυμίζει ότι η αρχή «ίση αμοιβή για εργασία ίσης αξίας» παραμένει ακόμη ζητούμενο σε πολλές χώρες και επαγγελματικούς κλάδους.
Το μισθολογικό χάσμα ανάμεσα σε γυναίκες και άνδρες συζητείται συνήθως ως οικονομικό ή εργασιακό ζήτημα. Όμως η αμοιβή δεν αφορά μόνο το εισόδημα. Συνδέεται με την αίσθηση ασφάλειας, την αυτονομία, τη δυνατότητα σχεδιασμού της ζωής, την αναγνώριση μέσα στον χώρο εργασίας και τελικά με την ψυχική ευεξία.
Τι σημαίνει «ίση αμοιβή για εργασία ίσης αξίας»
Σύμφωνα με τα Ηνωμένα Έθνη, η Διεθνής Ημέρα Ίσης Αμοιβής τιμάται κάθε χρόνο στις 18 Σεπτεμβρίου και εστιάζει στην ανάγκη να αμείβονται ισότιμα εργαζόμενοι που προσφέρουν εργασία ίσης αξίας. Το θέμα δεν αφορά μόνο ανθρώπους που εκτελούν ακριβώς την ίδια δουλειά. Αφορά και επαγγέλματα ή ρόλους που μπορεί να είναι διαφορετικοί, αλλά απαιτούν αντίστοιχη ευθύνη, δεξιότητες, προσπάθεια και κατάρτιση.
Τα Ηνωμένα Έθνη επισημαίνουν ότι, σε παγκόσμιο επίπεδο, οι γυναίκες εξακολουθούν να αμείβονται κατά μέσο όρο λιγότερο από τους άνδρες. Η διαφορά αυτή δεν εξηγείται από έναν μόνο παράγοντα. Συνδέεται με τη δομή της αγοράς εργασίας, τη διαφορετική εκπροσώπηση ανδρών και γυναικών σε κλάδους και θέσεις ευθύνης, τις διακοπές στην επαγγελματική πορεία λόγω φροντίδας παιδιών ή άλλων μελών της οικογένειας, αλλά και με βαθύτερες κοινωνικές ανισότητες.
Όταν η οικονομική ανισότητα γίνεται ψυχολογική πίεση
Η σχέση ανάμεσα στην εργασία και την ψυχική υγεία είναι πολύ πιο άμεση από όσο ίσως νομίζουμε. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας αναφέρει ότι ένα ασφαλές, σταθερό και δίκαιο εργασιακό περιβάλλον μπορεί να λειτουργήσει προστατευτικά για την ψυχική υγεία. Αντίθετα, η ανασφάλεια, οι διακρίσεις, η ανισότητα, η ανεπαρκής αμοιβή και η έλλειψη προοπτικής μπορούν να λειτουργήσουν ως ψυχοκοινωνικοί παράγοντες κινδύνου.
Όταν ένας εργαζόμενος αισθάνεται ότι αμείβεται λιγότερο από όσο αντιστοιχεί στην εργασία, στην εμπειρία ή στην ευθύνη του, η πίεση δεν είναι μόνο λογιστική. Μπορεί να δημιουργηθεί ένα σταθερό αίσθημα αδικίας. Και όταν η αδικία αυτή επαναλαμβάνεται για χρόνια, ενδέχεται να επηρεάσει το αίσθημα προσωπικής αξίας, τη σχέση με την εργασία και την εμπιστοσύνη προς τον οργανισμό.
Υπάρχει επίσης η πρακτική διάσταση. Χαμηλότερο εισόδημα σημαίνει μικρότερο οικονομικό περιθώριο για απρόβλεπτες ανάγκες, στέγαση, φροντίδα παιδιών, υγεία, εκπαίδευση ή αποταμίευση. Η οικονομική ανασφάλεια μπορεί να μετατραπεί σε καθημερινή πηγή στρες, ιδιαίτερα όταν συνδυάζεται με αυξημένες οικογενειακές ή φροντιστικές υποχρεώσεις.
Η ψυχική υγεία στην εργασία δεν είναι μόνο θέμα «ανθεκτικότητας»
Τα τελευταία χρόνια έχει δοθεί μεγάλη έμφαση στην ατομική ανθεκτικότητα: πώς να διαχειριζόμαστε το άγχος, πώς να βάζουμε όρια, πώς να αποφορτιζόμαστε μετά τη δουλειά. Όλα αυτά έχουν αξία. Ωστόσο, υπάρχει ένας κίνδυνος: να μεταφέρουμε ολόκληρη την ευθύνη στον εργαζόμενο, ενώ ένα σημαντικό μέρος της πίεσης μπορεί να προέρχεται από τον ίδιο τον τρόπο με τον οποίο είναι οργανωμένη η εργασία.
Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας συμπεριλαμβάνει στις συνθήκες που μπορούν να επιβαρύνουν την ψυχική υγεία τις διακρίσεις και τον αποκλεισμό, την ανεπαρκή αμοιβή, την εργασιακή ανασφάλεια, τον υπερβολικό φόρτο και την έλλειψη ελέγχου πάνω στην εργασία. Με άλλα λόγια, η ψυχική υγεία στον χώρο εργασίας δεν εξαρτάται μόνο από το πόσο «δυνατός» είναι ένας άνθρωπος. Εξαρτάται και από το αν το περιβάλλον στο οποίο εργάζεται είναι δίκαιο και προβλέψιμο.
Το παράδειγμα της υγείας και της φροντίδας
Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα προέρχεται από τον χώρο της υγείας και της φροντίδας. Κοινή έκθεση του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας και της Διεθνούς Οργάνωσης Εργασίας έδειξε ότι οι γυναίκες αποτελούν την πλειονότητα του εργατικού δυναμικού στον συγκεκριμένο τομέα, ενώ ταυτόχρονα αντιμετωπίζουν σημαντικό μισθολογικό χάσμα.
Το εύρημα είναι ιδιαίτερα ενδιαφέρον επειδή οι συγκεκριμένες υπηρεσίες απαιτούν υψηλή ευθύνη, συναισθηματική εργασία και συχνά έντονες συνθήκες πίεσης. Όταν επαγγέλματα που βασίζονται στη φροντίδα υποτιμώνται οικονομικά, το πρόβλημα δεν αφορά μόνο το εισόδημα των εργαζομένων. Μπορεί να επηρεάσει την παραμονή τους στο επάγγελμα, την επαγγελματική εξουθένωση και συνολικά τη βιωσιμότητα των συστημάτων υγείας και φροντίδας.
Η δίκαιη αμοιβή ως μέρος ενός ψυχολογικά υγιούς εργασιακού περιβάλλοντος
Η συζήτηση για την ισότητα στην αμοιβή δεν χρειάζεται να περιορίζεται σε έναν αριθμό στο τέλος του μήνα. Μπορεί να γίνει μέρος μιας ευρύτερης συζήτησης για το τι σημαίνει υγιής οργανισμός.
Ένας χώρος εργασίας που ενδιαφέρεται πραγματικά για την ψυχική υγεία των ανθρώπων του δεν αρκεί να προσφέρει σεμινάρια διαχείρισης άγχους ή μερικές ημέρες ευεξίας τον χρόνο. Χρειάζεται να εξετάζει αν οι αμοιβές είναι διαφανείς, αν οι ευκαιρίες εξέλιξης είναι πραγματικά προσβάσιμες, αν οι άνθρωποι μπορούν να μιλήσουν για ανισότητες χωρίς φόβο και αν οι αξιολογήσεις γίνονται με σαφή κριτήρια.
Ακόμη και η διαφάνεια μπορεί να λειτουργήσει σημαντικά. Όταν οι εργαζόμενοι γνωρίζουν με ποια κριτήρια καθορίζονται οι αποδοχές και οι προαγωγές, μειώνεται το πεδίο για αυθαίρετες αποφάσεις και ενισχύεται η εμπιστοσύνη. Δεν εξαφανίζονται αυτόματα όλες οι ανισότητες, αλλά γίνεται ευκολότερο να εντοπιστούν.
Τι μπορεί να αλλάξει στην πράξη
Σε επίπεδο οργανισμού, η αντιμετώπιση των μισθολογικών ανισοτήτων απαιτεί δεδομένα και όχι μόνο καλές προθέσεις. Τακτικός έλεγχος των αμοιβών, σαφή μισθολογικά εύρη, αντικειμενικά κριτήρια εξέλιξης και πραγματική υποστήριξη της γονεϊκότητας και της φροντίδας μπορούν να μειώσουν ανισότητες που συχνά συσσωρεύονται αθόρυβα μέσα στα χρόνια.
Σε ατομικό επίπεδο, οι εργαζόμενοι μπορούν να ενημερώνονται για τα δικαιώματά τους, να κρατούν αρχείο των αρμοδιοτήτων και των επιτευγμάτων τους και να ζητούν σαφή κριτήρια όταν συζητούν για μισθό ή εξέλιξη. Ωστόσο, είναι σημαντικό να θυμόμαστε ότι ένα συστημικό πρόβλημα δεν μπορεί να λυθεί αποκλειστικά με καλύτερες διαπραγματευτικές δεξιότητες από την πλευρά του εργαζομένου.
Η αμοιβή στέλνει και ένα μήνυμα αξίας
Ο μισθός είναι ένα οικονομικό μέγεθος, αλλά μέσα σε έναν οργανισμό λειτουργεί και συμβολικά. Μεταφέρει ένα μήνυμα για το πόσο αναγνωρίζεται η εργασία, η εμπειρία και η συνεισφορά ενός ανθρώπου.
Γι’ αυτό και η ισότητα στην αμοιβή δεν είναι απλώς θέμα εταιρικής πολιτικής ή κοινωνικής δικαιοσύνης. Είναι και ένα κομμάτι της συζήτησης για την αξιοπρέπεια στην εργασία. Και η αξιοπρέπεια, μαζί με την ασφάλεια, την προβλεψιμότητα και την αίσθηση δίκαιης μεταχείρισης, αποτελεί βασική προϋπόθεση για ένα εργασιακό περιβάλλον που δεν εξαντλεί τους ανθρώπους που το στηρίζουν.
Η 18η Σεπτεμβρίου είναι λοιπόν μια αφορμή να κοιτάξουμε πέρα από τους αριθμούς. Πίσω από κάθε στατιστική για το μισθολογικό χάσμα υπάρχουν καθημερινές αποφάσεις, επαγγελματικές διαδρομές και άνθρωποι που προσπαθούν να οργανώσουν τη ζωή τους. Η ίση αμοιβή δεν διορθώνει από μόνη της όλες τις ανισότητες. Είναι όμως ένα από τα πιο συγκεκριμένα σημεία από τα οποία μπορεί να ξεκινήσει η αλλαγή.
Πηγές
- United Nations – International Equal Pay Day
- World Health Organization – Mental health at work
- WHO & ILO – The gender pay gap in the health and care sector
