Στο σημερινό MindPost θα μιλήσουμε για την τελειομανία που μοιάζει με υψηλό στόχο, αλλά μερικές φορές λειτουργεί σαν αόρατο φρένο στην καθημερινότητά μας.
Πώς η τελειομανία μετατρέπεται σε αναβολή
Θέλουμε να ξεκινήσουμε ένα πρόγραμμα άσκησης, αλλά περιμένουμε πρώτα να φτιάξουμε το ιδανικό πρόγραμμα. Θέλουμε να γράψουμε μια εργασία, όμως δεν αρχίζουμε αν δεν έχουμε διαβάσει τα πάντα. Θέλουμε να μιλήσουμε ειλικρινά σε έναν άνθρωπο, αλλά αναζητούμε την τέλεια στιγμή. Έτσι ο χρόνος περνά και αυτό που μας ενδιαφέρει μένει σε εκκρεμότητα.
Η επιθυμία για ποιότητα δεν είναι πρόβλημα από μόνη της. Η δυσκολία εμφανίζεται όταν το «καλό» παύει να έχει αξία αν δεν είναι «άψογο». Η αξιολόγηση γίνεται τόσο αυστηρή ώστε κάθε πιθανό λάθος μοιάζει με απειλή και η αναβολή παρουσιάζεται ως προστασία.
Συχνά περιγράφουμε αυτή τη στάση ως τεμπελιά, ενώ μπορεί να συνδέεται με φόβο αποτυχίας, ανάγκη επιβεβαίωσης ή αβεβαιότητα. Δεν υπάρχει μία αιτία που να ισχύει για όλους. Χρειάζεται να παρατηρήσουμε τι ακριβώς φοβόμαστε όταν σκεφτόμαστε να αρχίσουμε.
Όταν η προσωπική αξία εξαρτάται από το αποτέλεσμα
Ένας άνθρωπος μπορεί να ολοκληρώσει εννέα εργασίες και να σκέφτεται μόνο τη δέκατη που δεν πρόλαβε. Κάποιος άλλος μπορεί να ακυρώνει μια μικρή επιτυχία επειδή δεν ανταποκρίθηκε στο ιδανικό που είχε στο μυαλό του. Όταν ο εσωτερικός μας κριτής δεν αφήνει χώρο για ατελείς προσπάθειες, η ικανοποίηση γίνεται σπάνια.
Ο ΠΟΥ περιγράφει το χρόνιο στρες ως κατάσταση που μπορεί να επηρεάσει συγκέντρωση, ύπνο και καθημερινή λειτουργικότητα. Για τον λόγο αυτό, η συνεχής εσωτερική πίεση αξίζει να αντιμετωπίζεται σοβαρά, χωρίς να μετατρέπουμε την τελειομανία σε διάγνωση.
Το να αποδεχόμαστε ότι μπορούμε να κάνουμε λάθος δεν είναι παραίτηση από την εξέλιξη. Είναι ο τρόπος να παραμένει η μάθηση δυνατή. Ακόμη και μια απαιτητική δουλειά βελτιώνεται συχνά μέσα από δοκιμές, ανατροφοδότηση και διορθώσεις, όχι μέσα από ατελείωτη προετοιμασία.
Από το «τέλεια» στο «αρκετά καλά για να ξεκινήσω»
Μπορούμε να ορίσουμε το πρώτο βήμα τόσο μικρό ώστε να μην απαιτεί τελική απόφαση. Αν θέλουμε να γράψουμε, ανοίγουμε ένα αρχείο και καταγράφουμε πέντε πρόχειρες ιδέες. Αν θέλουμε να κινηθούμε, ξεκινάμε με ένα δεκάλεπτο περπάτημα. Αν χρειάζεται να μιλήσουμε, γράφουμε πρώτα τι θέλουμε να πούμε χωρίς να ψάχνουμε τις ιδανικές λέξεις.
Έπειτα συμφωνούμε με τον εαυτό μας τι σημαίνει «ολοκληρωμένο» για μια συγκεκριμένη εργασία. Όχι με βάση τον φόβο, αλλά με βάση τις πραγματικές απαιτήσεις. Για ένα επαγγελματικό κείμενο μπορεί να χρειάζεται ουσιαστικός έλεγχος· για ένα προσωπικό σημείωμα αρκεί να είναι ειλικρινές.
Τέλος, επιτρέπουμε στην ανατροφοδότηση να είναι πληροφορία και όχι ετυμηγορία για την αξία μας. Μια διόρθωση δεν αποδεικνύει ότι δεν είμαστε ικανοί. Δείχνει τι μπορούμε να αλλάξουμε την επόμενη φορά.
Η πρόοδος χρειάζεται χώρο για ατέλειες
Δεν υπάρχει καμία υπόσχεση ότι κάθε μικρό βήμα θα οδηγήσει αμέσως σε επιτυχία. Υπάρχει όμως μια βεβαιότητα της καθημερινής εμπειρίας: ό,τι δεν δοκιμάζεται, δεν μπορεί να εξελιχθεί. Η τελειότητα μπορεί να παραμένει ένα μακρινό ιδανικό· η πρόοδος συμβαίνει εδώ, μέσα σε πραγματικές συνθήκες.
Αν ο φόβος του λάθους μας εμποδίζει συστηματικά να λειτουργούμε, να δουλεύουμε ή να σχετιζόμαστε, μπορεί να είναι χρήσιμη η αναζήτηση επαγγελματικής υποστήριξης.
Πηγές
- ΠΟΥ – Στρες και λειτουργικότητα
- NIMH – Ψυχική αυτοφροντίδα
- ΠΟΥ – Doing What Matters in Times of Stress










