«Συγχώρα και ξέχνα» (Forgive and Forget). Αυτή είναι μια οικεία συμβουλή που δίνεται σε όποιον έχει αδικηθεί από κάποιον άλλο. Υποδηλώνει ότι η συγχώρεση θα σας βοηθήσει να ξεχάσετε το κακό που σας έχει γίνει, επιτρέποντάς σας να επουλωθείτε και να προχωρήσετε.
Ωστόσο, όπως υποδηλώνει νέα έρευνα, η συγχώρεση δεν λειτουργεί έτσι. Αντίθετα, όταν συγχωρούμε, οι αναμνήσεις μας παραμένουν άθικτες, όπως και σε κάποιον που δεν έχει συγχωρήσει, και μόνο η παρούσα μας δυστυχία αλλάζει.
«Δεν υπάρχουν απολύτως διαφορές σε αυτές τις συναισθηματικές και χωρικές πτυχές της μνήμης μας αφού συγχωρήσουμε», λέει ο Φελίπε Ντε Μπριγκάρντ, συν-συγγραφέας της μελέτης και ερευνητής στο Πανεπιστήμιο Ντιουκ που μελετά τον ρόλο της συγχώρεσης στις ειρηνευτικές διαδικασίες. «Όλη η διαφορά βρίσκεται στο [συναίσθημα] που φέρνουν αυτές οι αναμνήσεις κατά τη στιγμή της ανάκλησης».
Η Συγχώρεση Δεν Περιλαμβάνει τη Λήθη
Σε αυτή τη μελέτη, ο Ντε Μπριγκάρντ και οι συνάδελφοί του διεξήγαγαν μια σειρά πειραμάτων στα οποία ζητήθηκε από τους ανθρώπους να θυμηθούν και να γράψουν για μια φορά που υπέστησαν βλάβη από άλλο άτομο. Αυτό που οι περισσότεροι θυμήθηκαν, σύμφωνα με τον Ντε Μπριγκάρντ, περιλάμβανε κάποιο είδος προδοσίας, είτε στις στενότερες σχέσεις τους είτε με συναδέλφους, μερικές φορές, αλλά όχι πάντα, συμπεριλαμβάνοντας συναισθηματική ή σωματική βλάβη.
Αφού έγραψαν για το τι βίωσαν, οι συμμετέχοντες σημείωσαν πόσο ηθικά λανθασμένη ήταν η παράβαση (κατά τη γνώμη τους) και αν είχαν συγχωρήσει τον παραβάτη. Στη συνέχεια, συμπλήρωσαν ένα ερωτηματολόγιο σχεδιασμένο να μετρήσει πόσες λεπτομέρειες θυμόντουσαν για το γεγονός, συμπεριλαμβανομένων των «επεισοδιακών χαρακτηριστικών» (όπως πού έλαβε χώρα, πόσο έντονο ήταν στο μυαλό τους και αισθητηριακές λεπτομέρειες) και των «συναισθηματικών χαρακτηριστικών» (ο συναισθηματικός του αντίκτυπος και η ένταση των συναισθημάτων, καθώς και πώς ένιωθαν τώρα ανακαλώντας το γεγονός).
Η ερευνητική ομάδα στη συνέχεια έκανε μια σειρά αναλύσεων που έδειξαν ότι οι άνθρωποι που συγχώρησαν μπορούσαν να ανακαλέσουν λεπτομέρειες του γεγονότος τόσο καθαρά όσο και οι άνθρωποι που δεν συγχώρησαν, συμπεριλαμβανομένου του συναισθηματικού τους πόνου εκείνη τη στιγμή. Ωστόσο, όσοι είχαν συγχωρήσει ένιωθαν επίσης λιγότερα αρνητικά συναισθήματα στο παρόν ανακαλώντας τη μνήμη, υποδηλώνοντας ότι μπορεί να είχαν βιώσει κάποιο είδος θεραπείας μέσω της συγχώρεσης.
Αυτό εξέπληξε τον Ντε Μπριγκάρντ, ο οποίος είχε υποθέσει ότι οι συναισθηματικές αναμνήσεις των ανθρώπων για τη βλάβη μπορεί να εξασθενούσαν μετά τη συγχώρεση κάποιου, γεγονός που θα εξηγούσε γιατί ένιωθαν καλύτερα τώρα. Αλλά αυτό δεν συνέβη. «Νόμιζα ότι οι άνθρωποι επρόκειτο να θυμηθούν αναδρομικά το [συναίσθημα]… ως λιγότερο αρνητικό», λέει. «Αλλά αυτό δεν συνέβη καθόλου. Η μνήμη ήταν εξίσου άσχημη ανεξάρτητα από το αν είχαν συγχωρέσει τον δράστη».
Τα ευρήματά του υποδηλώνουν ότι η συγχώρεση δεν οδηγεί σε λήθη, τελικά. Αντίθετα, αλλάζουμε τη συναισθηματική μας σχέση με αυτό που συνέβη, επιτρέποντάς μας να ανακαλέσουμε την παρελθούσα μας πληγή και ποιος είναι υπεύθυνος χωρίς να βλάπτουμε τη δική μας ευημερία. Αυτό θα μπορούσε να έχει σημαντικές επιπτώσεις για όσους μπορεί να θέλουν να συγχωρέσουν, αλλά φοβούνται ότι θα επηρεάσει τον αγώνα τους για δικαιοσύνη ή την αναζήτηση αποκατάστασης από τους παραβάτες.
«Μια πιθανότητα είναι να σκεφτούμε ότι όταν συγχωρούμε, αλλάζουμε την κρίση μας για το τι συνέβη κατά τη διάρκεια της αδικοπραγίας. Αλλά νομίζω ότι αυτό είναι απλώς λάθος», λέει. «Εξακολουθούμε να θεωρούμε τους ανθρώπους που μας αδίκησαν ως ένοχους και ηθικά υπεύθυνους για αυτό που μας συνέβη».
Αυτός και η ομάδα του διαπίστωσαν επίσης ότι όσο μεγαλύτερη συναισθηματική ανακούφιση βίωσαν οι άνθρωποι που συγχώρησαν, τόσο περισσότερη καλοσύνη ένιωθαν προς τον παραβάτη και τόσο λιγότερο πιθανό ήταν να αποφύγουν το άτομο ή να ζητήσουν εκδίκηση — ανεξάρτητα από τη σοβαρότητα του τι τους συνέβη.
Εφαρμόζοντας την Επιστήμη της Συγχώρεσης στην Πράξη
Ωστόσο, ο Ντε Μπριγκάρντ προειδοποιεί ότι αυτά τα ευρήματα για την καλοσύνη «πρέπει να ληφθούν με επιφύλαξη», επειδή τόσες πολλές από τις παραβάσεις που ανακλήθηκαν στη μελέτη του αφορούσαν ανθρώπους σε στενές σχέσεις, οι οποίοι μπορεί να έχουν περισσότερα κίνητρα να συγχωρέσουν και πιθανώς να συμφιλιωθούν.
Ένας άλλος λόγος που δεν πρέπει να συμπεράνουμε ότι οι άνθρωποι μπορεί να μην αισθάνονται πάντα πιο ευγενικοί μετά τη συγχώρεση είναι ότι οι παραβάσεις που αναφέρθηκαν στη μελέτη του δεν ήταν τόσο σοβαρές όσο κάποιες που έχει δει σε άλλα πλαίσια – όπως ο πόλεμος και η γενοκτονία. Η σχέση μεταξύ βελτιωμένης ευημερίας στο παρόν και καλοσύνης προς τους δράστες μπορεί να μην ισχύει σε αυτές τις καταστάσεις, λέει.
«Η συγχώρεση σε ορισμένα κοινωνικά πλαίσια εξυπηρετεί διαφορετικούς σκοπούς. Μπορεί να είναι διαφορετικό να συγχωρήσεις κάποιον που απλώς κουτσομπολεύει πίσω από την πλάτη σου έναντι της συγχώρεσης κάποιου που σε παρενόχλησε σεξουαλικά ή σε βίασε», λέει. «Ωστόσο, ανεξάρτητα από τη σχέση που έχετε με τον δράστη και ανεξάρτητα από τη σοβαρότητα του λάθους που έγινε, αν έχετε συγχωρήσει, το [συναίσθημά] σας κατά τη στιγμή της ανάκλησης θα είναι λιγότερο αρνητικό και λιγότερο έντονο», προσθέτει.
Forgive and Forget: Η Συγχώρεση Μπορεί να Καλλιεργηθεί
Από ερευνητική σκοπιά, λέει ο Ντε Μπριγκάρντ, η συγχώρεση είναι ένα είδος διαδικασίας επανακωδικοποίησης της μνήμης που πιθανότατα περιλαμβάνει την υιοθέτηση μιας διαφορετικής οπτικής γωνίας για ένα οδυνηρό γεγονός για να μειωθεί η αρνητική συναισθηματική σας αντίδραση. Για παράδειγμα, αν μπορείτε να ανατρέξετε σε μια ανάμνηση και να αναθεωρήσετε το νόημά της στη ζωή σας, ή με κάποιο τρόπο να αναγνωρίσετε πώς οδήγησε άθελά της σε κάτι θετικό, αυτό μπορεί να σας βοηθήσει να συγχωρέσετε, να αλλάξετε τα συναισθήματά σας για τη μνήμη και να προχωρήσετε.
Αυτό φαίνεται να υποστηρίζει προηγούμενες απόψεις για τη συγχώρεση ως πρωταρχικό μέσο που μας βοηθά να διαχειριστούμε παρελθούσες πληγές. Μελέτες για τη συγχώρεση υποδηλώνουν ότι μπορεί να καλλιεργηθεί άμεσα μέσω προγραμμάτων που έχουν σχεδιαστεί για να καθοδηγήσουν τους ανθρώπους προς την επανεπεξεργασία των πληγών τους, βοηθώντας στην προστασία της ψυχικής τους υγείας και, ενδεχομένως, στη βελτίωση των σχέσεών τους – αν το επιλέξουν.
Ο Ντε Μπριγκάρντ δεν προωθεί απαραίτητα τη συγχώρεση σε όλες τις καταστάσεις. Υπάρχουν κάποιες, λέει, όπου οι άνθρωποι δεν θέλουν να συγχωρέσουν — όπου, ίσως, θεωρούν ότι η συγχώρεση θα ήταν ηθικά απαράδεκτη λόγω του επιπέδου της βλάβης που έγινε. Και δεν πρέπει ποτέ να αναγκαστούν να συγχωρέσουν ή να τους παρασύρουν σε αυτό, λέει.
Από την άλλη πλευρά, ορισμένοι άνθρωποι θέλουν να συγχωρέσουν ακόμη και τους χειρότερους παραβάτες, λέει, ώστε να βιώσουν τη συναισθηματική απελευθέρωση. Για αυτούς τους ανθρώπους, οι τεχνικές επανεκτίμησης (δηλαδή, η αλλαγή του τρόπου σκέψης τους για μια παράβαση, εξετάζοντας το πλαίσιο ή τους περιορισμούς του ατόμου που εμπλέκεται) ή η εύρεση άλλων τρόπων επεξεργασίας της εμπειρίας τους μπορεί να τους βοηθήσει να συγχωρέσουν και να επουλωθούν. Και, για κάποιους, αυτό μπορεί να γείρει την πλάστιγγα προς την προσπάθεια να συγχωρέσουν.
«Η συγχώρεση μπορεί να ανοίξει την πόρτα για ανθρώπους που… θέλουν τη συναισθηματική αλλαγή», λέει. «Υπάρχουν κάποιοι άνθρωποι που μπορεί να φοβούνται ή που δεν θέλουν να συγχωρέσουν, αλλά, με τους σωστούς λόγους, μπορεί να έρθουν πιο κοντά».
Μπορείτε να βρείτε το πρωτότυπο άρθρο εδώ: Does Forgiving Really Mean Forgetting?
