Η απόφαση να ζητήσει κάποιος βοήθεια είναι μόνο το πρώτο βήμα. Αμέσως μετά έρχεται ένα πρακτικό και συχνά αγχωτικό ερώτημα: πώς διαλέγω τον σωστό επαγγελματία;
Η American Psychological Association επισημαίνει ότι, αφού επιβεβαιωθούν η εκπαίδευση και η επαγγελματική επάρκεια, καθοριστικό ρόλο παίζει το αν ο άνθρωπος αισθάνεται άνετα και ασφαλής στη συνεργασία. Η θεραπεία είναι συνεργατική διαδικασία· δεν είναι μια υπηρεσία όπου ο ειδικός «κάνει κάτι» παθητικά στον θεραπευόμενο.
1. Ποια είναι η εκπαίδευση και η επαγγελματική σας ιδιότητα;
Η πρώτη ερώτηση είναι η πιο απλή και ίσως η πιο σημαντική. Ο ενδιαφερόμενος έχει δικαίωμα να γνωρίζει την βασική εκπαίδευση, τις μεταπτυχιακές ή εξειδικευμένες σπουδές, την άδεια άσκησης επαγγέλματος όπου απαιτείται και το πλαίσιο μέσα στο οποίο παρέχονται οι υπηρεσίες.
Οι τίτλοι στον χώρο της ψυχικής υγείας συχνά μπερδεύουν. Δεν χρειάζεται ο πελάτης να γίνει ειδικός στη νομοθεσία, χρειάζεται όμως να ξέρει ποιος είναι απέναντί του και ποια είναι τα όρια της επαγγελματικής του ιδιότητας.
2. Έχετε εμπειρία με το θέμα που με απασχολεί;
Άλλο η γενική εκπαίδευση και άλλο η εμπειρία με συγκεκριμένα αιτήματα. Ένας άνθρωπος μπορεί να αναζητά βοήθεια για άγχος, πένθος, κρίσεις πανικού, δυσκολίες σχέσεων, εξάρτηση, γονεϊκότητα ή ένα μακροχρόνιο μοτίβο που επαναλαμβάνεται.
Δεν απαιτείται ο επαγγελματίας να έχει αντιμετωπίσει την ίδια ακριβώς ιστορία, αλλά είναι λογικό να ρωτηθεί αν έχει εργαστεί συστηματικά με παρόμοιες δυσκολίες.
3. Με ποια προσέγγιση δουλεύετε και τι σημαίνει αυτό πρακτικά;
Οι όροι CBT, ψυχοδυναμική, συστημική, υπαρξιακή, συνθετική, προσωποκεντρική ή άλλες προσεγγίσεις μπορεί να μην λένε πολλά σε κάποιον που ξεκινά τώρα. Η χρήσιμη ερώτηση είναι: τι θα κάνουμε μέσα στη συνεδρία;
Ο επαγγελματίας θα πρέπει να μπορεί να εξηγήσει με απλή γλώσσα πώς αντιλαμβάνεται το πρόβλημα, τι είδους δουλειά προτείνει και γιατί θεωρεί ότι ταιριάζει στο συγκεκριμένο αίτημα.
4. Πώς θα ορίσουμε τους στόχους και πώς θα ξέρουμε ότι προχωράμε;
Η θεραπεία δεν χρειάζεται πάντα να έχει έναν στενό, μετρήσιμο στόχο. Χρειάζεται όμως κάποια κοινή κατεύθυνση. Η APA τονίζει τη σημασία της θεραπευτικής συμμαχίας: συνεργασία στους στόχους, στα καθήκοντα της θεραπείας και στη σχέση.
Ένας καλός επαγγελματίας μπορεί να συζητήσει τι θέλει να αλλάξει ο θεραπευόμενος και πώς θα αξιολογείται η πορεία, χωρίς να υπόσχεται συγκεκριμένο αποτέλεσμα σε συγκεκριμένο αριθμό συνεδριών.
5. Τι ισχύει για το απόρρητο;
Πριν μπει κάποιος σε προσωπικές λεπτομέρειες, πρέπει να γνωρίζει τι προστατεύεται από το επαγγελματικό απόρρητο και ποιες είναι οι εξαιρέσεις που προβλέπονται από το νομικό και δεοντολογικό πλαίσιο.
Το ερώτημα αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό σε online συνεδρίες, σε θεραπεία ανηλίκων, σε ζεύγη ή οικογένειες και σε περιπτώσεις όπου εμπλέκονται άλλοι επαγγελματίες υγείας.
6. Ποιο είναι το πρακτικό πλαίσιο;
Κόστος, διάρκεια συνεδρίας, ακυρώσεις, συχνότητα, online ή δια ζώσης συναντήσεις και τρόπος επικοινωνίας εκτός συνεδρίας είναι μέρος της θεραπευτικής συμφωνίας. Όσο πιο καθαρά είναι από την αρχή, τόσο λιγότερες παρεξηγήσεις δημιουργούνται.
Το οικονομικό είναι θεμιτό να συζητείται χωρίς αμηχανία. Η βιωσιμότητα της θεραπείας έχει πρακτική σημασία.
7. Πώς αισθάνομαι εγώ μετά την πρώτη επαφή;
Αυτή είναι η μόνη ερώτηση που δεν γίνεται στον επαγγελματία, αλλά στον εαυτό μας. Ένιωσα ότι με άκουσαν; Μπορούσα να ρωτήσω; Μου εξήγησαν χωρίς να με υποτιμήσουν; Υπήρχε σεβασμός στα όρια; Ένιωσα ότι ο άλλος προσπαθεί να καταλάβει εμένα και όχι να με χωρέσει βιαστικά σε μια ετικέτα;
Η «χημεία» δεν σημαίνει ότι ο θεραπευτής πρέπει να είναι πάντα ευχάριστος ή να συμφωνεί. Σημαίνει ότι υπάρχει αρκετή ασφάλεια και εμπιστοσύνη ώστε να μπορεί να γίνει ουσιαστική δουλειά.
Και αν δεν ταιριάξει;
Η αλλαγή επαγγελματία δεν σημαίνει αποτυχία. Μερικές φορές η μέθοδος, το στυλ, η εμπειρία ή απλώς η ανθρώπινη σύνδεση δεν ταιριάζουν. Η APA σημειώνει ότι η θεραπευτική σχέση είναι από τους σημαντικούς παράγοντες της έκβασης της ψυχοθεραπείας.
Το ζητούμενο δεν είναι να βρούμε τον «τέλειο» θεραπευτή. Είναι να βρούμε έναν επαρκώς καταρτισμένο επαγγελματία με τον οποίο μπορεί να χτιστεί μια έντιμη, ασφαλής και συνεργατική σχέση.
Πηγές
- American Psychological Association – How to choose a psychologist
- APA – Understanding psychotherapy and how it works
