Στο σημερινό Mindpost απαντάμε σε μια ερώτηση που απασχολεί πολλούς γονείς κάθε Σεπτέμβρη (ή και τ΄έλος Αύγουστου λίγο πριν μπει το φθινόπωρο): πώς μπορώ να βοηθήσω το παιδί μου να επιστρέψει ομαλά από τις διακοπές στην καθημερινότητά του;
Η μετάβαση από την ανεμελιά του καλοκαιριού στο πρόγραμμα και τις απαιτήσεις του σχολείου δεν είναι απλώς θέμα “συνήθειας”. Για τα παιδιά –ειδικά μικρότερης ηλικίας– είναι ένα πλήρες συναισθηματικό και βιοσωματικό restart. Και ο τρόπος που οι γονείς θα σταθούν δίπλα τους, θα κάνει όλη τη διαφορά. Πώς να βοηθήσω το παιδί μου να επιστρέψει ομαλά από τις διακοπές; Ας δούμε απλά βήματα που θα σε βοηθήσουν…
Βήμα 1: Μίλησε για το τέλος των διακοπών με αγάπη, όχι με πίεση
Αντί να λες «τέλος τα ωραία», πες «είχαμε υπέροχες διακοπές, έτσι δεν είναι;». Η ομαλή μετάβαση ξεκινά με τη συναισθηματική αναγνώριση. Οι έρευνες δείχνουν πως όταν ένα παιδί νιώσει ότι ο γονιός καταλαβαίνει τη δυσκολία του αποχωρισμού (ακόμα και από τις διακοπές!), μειώνεται ο φόβος και αυξάνεται η προσαρμοστική του ικανότητα (Kerns et al., 2015).
Δεν χρειάζεται να “πουλήσεις” το σχολείο σαν το καλύτερο πράγμα στον κόσμο. Αρκεί να του δείξεις ότι καταλαβαίνεις πως μπορεί να του είναι λίγο δύσκολο να γυρίσει – κι ότι είσαι εκεί.
Βήμα 2: Φτιάξτε μαζί μια μικρή «τελετή λήξης»
Μπορεί να είναι μια βραδινή βόλτα με παγωτό, μια συζήτηση με φωτογραφίες από τις διακοπές, ή ακόμα και ένα μικρό «δώρο επιστροφής» που θα συνοδέψει την αλλαγή. Τα παιδιά, όπως και οι ενήλικες, χρειάζονται έναν συμβολισμό για να αφήσουν κάτι πίσω και να προχωρήσουν.
Όπως εξηγεί η ψυχολόγος Lisa Damour, τα τελετουργικά –ακόμα και τα πιο απλά– δίνουν στα παιδιά ένα αίσθημα ελέγχου και σταθερότητας όταν έρχονται αλλαγές (Damour, 2019).
Βήμα 3: Επανεντάξτε σταδιακά τη ρουτίνα (πριν χτυπήσει το κουδούνι)
Αν περιμένεις το πρώτο πρωινό του σχολείου για να ξαναβάλετε ρυθμούς, το παιδί θα το βιώσει σαν «σοκ». Καλό είναι 5-7 μέρες πριν την επιστροφή:
- Να ξεκινήσετε σταδιακά την πρωινή αφύπνιση την ώρα του σχολείου
- Να μειωθεί σταδιακά ο χρόνος οθόνης
- Να επανέλθει ένα σταθερό πρόγραμμα γευμάτων και ύπνου
Η Αμερικανική Ακαδημία Παιδιατρικής επισημαίνει ότι το παιδικό σώμα χρειάζεται 4-7 μέρες για να ρυθμίσει πλήρως τον κύκλο ύπνου του (AAP, 2020). Κάθε μέρα προσαρμογής μετράει.
Βήμα 4: Αφήστε χώρο για το συναίσθημα
Δεν χρειάζεται το παιδί να ενθουσιαστεί με την επιστροφή. Χρειάζεται όμως να χωρέσει αυτό που νιώθει – λύπη, βαρεμάρα, ανησυχία για τους φίλους ή τον δάσκαλο. Αν προσπαθήσεις να το «διορθώσεις» με υπεραισιοδοξία, θα νιώσει ότι δεν το καταλαβαίνεις.
Η Βραχυπρόθεσμη Συνθετική Συμβουλευτική Expansion προτείνει στους γονείς να χρησιμοποιούν τον καθρέφτη του συναισθήματος: «Ακούγεται ότι σου λείπει το καλοκαίρι… σε καταλαβαίνω, κι εγώ έτσι ένιωθα μικρός…». Μερικές φορές, ένα τέτοιο μοίρασμα φτάνει για να αποφορτιστεί όλο το άγχος του παιδιού.
Βήμα 5: Ενίσχυσε τις σχέσεις πριν την επιστροφή
Η πιο δυνατή πρόβλεψη για το αν ένα παιδί θα προσαρμοστεί ομαλά στο σχολείο, είναι οι σχέσεις που έχει – με σένα, με τους φίλους του, με το ίδιο του τον εαυτό. Γι’ αυτό, λίγες μέρες πριν την επιστροφή, φρόντισε να ενισχύσεις αυτές τις σχέσεις:
- Επανασύνδεση με φίλους από το σχολείο (π.χ. μια κοινή βόλτα)
- Συζήτηση για το τι του άρεσε πέρυσι στο σχολείο
- Υπενθύμιση των δεξιοτήτων του: «Θυμάσαι που τα κατάφερες με τη γραφή πέρυσι;»
Όπως αναφέρει η έρευνα της Dr. Jennifer Fredricks (Yale University), η συναισθηματική εμπλοκή με το σχολείο εξαρτάται κατά 70% από το αν το παιδί νιώθει ότι ανήκει και μπορεί να πετύχει (Fredricks et al., 2004).
Βήμα 6: Δώσε και στο παιδί κάτι να προσμένει
Η επιστροφή δεν είναι μόνο υποχρεώσεις. Αν μέσα στις πρώτες μέρες του σχολείου υπάρχει και κάτι ευχάριστο (μια δραστηριότητα που του αρέσει, ένας περίπατος μετά το σχολείο, ή ακόμα και ένα απλό σνακ που λαχταρά), η εμπειρία του επαναπροσδιορίζεται.
Η ψυχολογία της θετικής ενίσχυσης (reinforcement psychology) δείχνει ότι μικρές, προβλέψιμες θετικές εμπειρίες λειτουργούν σαν γέφυρα που βοηθάει τα παιδιά να αποδεχτούν και τις πιο δύσκολες φάσεις (Skinner, 1953).
Τελική σκέψη
Τα παιδιά δεν χρειάζονται έναν τέλειο γονιό που «σώζει» κάθε μετάβαση. Χρειάζονται έναν παρόντα, σταθερό ενήλικα που βλέπει πίσω από τη συμπεριφορά και αναγνωρίζει το συναίσθημα. Αν αυτό το παιδί μπορεί να δει στο βλέμμα σου πως δεν είναι μόνο του στη μετάβαση, όλα τα υπόλοιπα έρχονται πιο εύκολα.
Πηγές:
- Damour, L. (2019). Under Pressure: Confronting the Epidemic of Stress and Anxiety in Girls. Random House.
- Fredricks, J. A., Blumenfeld, P. C., & Paris, A. H. (2004). School engagement: Potential of the concept, state of the evidence. Review of Educational Research.
- Kerns, K. A., et al. (2015). Parent–child attachment and emotion regulation. In Attachment in Middle Childhood.
- American Academy of Pediatrics (2020). Sleep guidelines and child health.
- Skinner, B. F. (1953). Science and Human Behavior.
