Μπορεί κάποιος να μην έχει καμία ψυχιατρική διάγνωση και παρ’ όλα αυτά να αισθάνεται άδειος, αποσυνδεδεμένος ή χωρίς νόημα; Μπορεί ένας άνθρωπος που ζει με μια ψυχική διαταραχή να έχει σχέσεις, στόχους και περιόδους ουσιαστικής ευεξίας; Και στις δύο ερωτήσεις η απάντηση είναι ναι.
Αυτός είναι ο λόγος που η ψυχική υγεία δεν ταυτίζεται απλώς με την απουσία ψυχικής νόσου.
Τι λέει ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας
Ο ΠΟΥ ορίζει την ψυχική υγεία ως κατάσταση ψυχικής ευεξίας που επιτρέπει στους ανθρώπους να αντιμετωπίζουν τις πιέσεις της ζωής, να αξιοποιούν τις ικανότητές τους, να μαθαίνουν και να εργάζονται καλά και να συνεισφέρουν στην κοινότητά τους.
Ο ορισμός περιλαμβάνει επομένως λειτουργικότητα, σχέσεις και δυνατότητα συμμετοχής στη ζωή — όχι μόνο συμπτώματα.
Η ευεξία είναι κάτι περισσότερο από «νιώθω χαρούμενος»
Η ψυχική ευεξία μπορεί να περιλαμβάνει θετικό συναίσθημα, αλλά δεν περιορίζεται στην ευτυχία. Περιλαμβάνει νόημα, σύνδεση, αυτονομία, αίσθηση ικανότητας, σχέσεις και δυνατότητα να κινούμαστε προς πράγματα που έχουν αξία για εμάς.
Κάποιος μπορεί να περνά μια δύσκολη περίοδο και παρ’ όλα αυτά να διατηρεί νόημα και σύνδεση. Αντίστροφα, μπορεί να μην έχει έντονα συμπτώματα αλλά να νιώθει ότι η ζωή λειτουργεί στον αυτόματο πιλότο.
Γιατί έχει σημασία η διάκριση
Αν μετράμε την ψυχική υγεία μόνο με το «υπάρχει ή δεν υπάρχει διάγνωση», χάνουμε ένα μεγάλο κομμάτι της πρόληψης. Ένας άνθρωπος μπορεί να αρχίσει να αποσύρεται, να χάνει ενδιαφέρον, να μειώνει τις κοινωνικές επαφές ή να αισθάνεται ότι δεν έχει σκοπό πολύ πριν φτάσει σε επίπεδο κλινικής διαταραχής.
Η φροντίδα μπορεί να ξεκινήσει νωρίτερα: με αλλαγές στην καθημερινότητα, κοινωνική υποστήριξη, προσωπική ανάπτυξη ή επαγγελματική βοήθεια όταν χρειάζεται.
Και το αντίστροφο: διάγνωση δεν σημαίνει «κακή ζωή»
Η διάγνωση περιγράφει ένα σύνολο συμπτωμάτων και δυσκολιών. Δεν περιγράφει ολόκληρο τον άνθρωπο. Με κατάλληλη φροντίδα, υποστήριξη και προσαρμογές, άνθρωποι που ζουν με ψυχικές διαταραχές μπορούν να έχουν σχέσεις, εργασία, δημιουργικότητα και υψηλό αίσθημα νοήματος.
Ένα συνεχές, όχι δύο κουτάκια
Είναι πιο χρήσιμο να φανταστούμε την ψυχική κατάσταση ως κάτι που μετακινείται. Σε διαφορετικές φάσεις της ζωής μπορεί να έχουμε περισσότερα ή λιγότερα συμπτώματα και ταυτόχρονα περισσότερη ή λιγότερη ευεξία.
Αυτό εξηγεί γιατί η πρόληψη, η θεραπεία και η προσωπική ανάπτυξη δεν είναι ανταγωνιστικές έννοιες. Μπορούν να αφορούν διαφορετικές ανάγκες του ίδιου ανθρώπου σε διαφορετικές στιγμές.
Τέσσερις ερωτήσεις πέρα από το «είμαι καλά;»
- Έχω ανθρώπους με τους οποίους μπορώ να συνδεθώ ουσιαστικά;
- Έχω χώρο για ξεκούραση και δραστηριότητες που με ενδιαφέρουν;
- Μπορώ να ανταποκριθώ στις βασικές απαιτήσεις της ζωής χωρίς μόνιμη εξάντληση;
- Υπάρχει κάτι προς το οποίο κινούμαι και έχει νόημα για μένα;
Οι απαντήσεις δεν είναι διαγνωστικό τεστ. Είναι ένας τρόπος να διευρύνουμε τη συζήτηση.
Η φροντίδα αρχίζει πριν από την κρίση
Ένας από τους σημαντικότερους στόχους της σύγχρονης ψυχικής υγείας είναι να μην περιμένουμε να καταρρεύσει η λειτουργικότητα για να ζητήσουμε βοήθεια. Η ευεξία μπορεί να καλλιεργείται, να προστατεύεται και να αποκαθίσταται.
Δεν χρειάζεται να είμαστε «άρρωστοι» για να φροντίσουμε την ψυχική μας ζωή — όπως δεν χρειάζεται να έχουμε καρδιοπάθεια για να προσέχουμε την καρδιά μας.
