Η Αγγελική είναι μια δασκάλα σε δημοτικό στην ευρύτερη περιοχή της Αττικής. Μια μέρα παρατήρησε ένα παιδί να κλαίει στο διάδρομο, έχοντας χτυπήσει στο πηγούνι. Μπαίνοντας στην τάξη, είδε την ανησυχία ζωγραφισμένη στα πρόσωπα των μικρών μαθητών. Η ερώτηση της Αγγελικής ήταν απλή:
«Πώς μπορούμε να βοηθήσουμε τον φίλο μας;».
Τα παιδιά κάθισαν αμέσως σε κύκλο και, με τη βοήθεια της δασκάλας, άρχισαν να του στέλνουν ευχές υποστήριξης. Η ένταση έσβησε. Η ηρεμία επέστρεψε.
Αυτή η απλή πράξη είναι δυνατή όταν τα παιδιά μαθαίνουν την καλοσύνη στο σχολείο.
Ενώ για τους ενήλικες υπάρχουν πολλά προγράμματα ενσυνειδητότητας, στο Ελληνικό Κέντρο Συναισθημάτων, αποφασίσαμε να δημιουργήσουμε ένα πρόγραμμα καλοσύνης ειδικά για παιδιά μέσω των προγραμμάτων Κοινωνικών και Συναισθηματικών Δεξιωτήτων Expansion SEL. Γιατί, εκτός από τα Μαθηματικά και τη Γλώσσα, δεν είναι εξίσου σημαντικό να μάθουν ενσυνειδητότητα και ενσυναίσθηση;
Ενώ για τους ενήλικες υπάρχουν πολλά προγράμματα ενσυνειδητότητας, στο Ελληνικό Κέντρο Συναισθημάτων μέσω των προγραμμάτων Κοινωνικών και Συναισθηματικών Δεξιωτήτων Expansion SEL, διαπιστώσαμε ένα σημαντικό κενό: την έλλειψη προγραμμάτων καλοσύνης ειδικά σχεδιασμένων για παιδιά. Γι’ αυτό εμπνευστήκαμε από το έργο του Κέντρου για Υγιή Μυαλά του Πανεπιστημίου του Ουισκόνσιν, που ανέπτυξε ένα πρωτοποριακό πρόγραμμα για μικρούς μαθητές. Γιατί, εκτός από τα Μαθηματικά και τη Γλώσσα, δεν είναι εξίσου σημαντικό να μάθουν τα παιδιά ενσυνειδητότητα και ενσυναίσθηση;
Ας δούμε τι ακριβώς έκαναν οι ερευνητές του Πανεπιστημίου του Ουισκόνσιν. Εφάρμοσαν ένα πιλοτικό πρόγραμμα 12 εβδομάδων σε έξι σχολικές μονάδες. Δύο φορές την εβδομάδα, για 20 λεπτά, έδωσαν στους μαθητές εργαλεία για τη διαχείριση των συναισθημάτων και την καλλιέργεια της καλοσύνης. Τα πρώτα ευρήματα της έρευνας ήταν ενθαρρυντικά: οι μαθητές έδειξαν βελτίωση στις κοινωνικές τους δεξιότητες, τη συγκέντρωση και την επικοινωνία.
Γιατί να διδάξουμε την καλοσύνη;
Το σχολικό περιβάλλον είναι γεμάτο προκλήσεις. Πέρα από τα οικογενειακά ζητήματα, τα παιδιά προσπαθούν να ενταχθούν, να κάνουν φίλους και να αποδώσουν στα μαθήματα. Το να νιώσουν αποκλεισμένα ή να δεχτούν πειράγματα είναι εξαιρετικά επώδυνο. Γι’ αυτό η ενσυναίσθηση και η ευσπλαχνία μπορούν να κάνουν τη διαφορά.
Όταν ένα παιδί υποφέρει, μπορούμε να καταλάβουμε τι νιώθει; Η καλοσύνη γεφυρώνει αυτό το χάσμα, δημιουργώντας ένα αίσθημα ενότητας στην τάξη, ανάμεσα σε μαθητές, εκπαιδευτικούς και γονείς. Το να διδάξουμε στα παιδιά να εστιάζουν την προσοχή τους και να διαχειρίζονται τα συναισθήματα είναι θεμελιώδεις δεξιότητες που θα τα ωφελήσουν σε όλη τους τη ζωή.
Φανταστείτε ολόκληρα σχολεία, όπου η καλοσύνη αποτελεί τον πυρήνα. Αυτό δεν απαιτεί ριζικές πολιτικές αλλαγές, αλλά μικρές, καθημερινές πρακτικές που μπορούν να επιφέρουν μια τεράστια μεταμόρφωση.
Πρακτικές εφαρμογές στον «κήπο της καλοσύνης»
Μια από τις πρακτικές που εφάρμοσαν ήταν η δημιουργία ενός «κήπου της καλοσύνης» στην τάξη. Κάθε φορά που ένας μαθητής/τρια έκανε μια καλή πράξη, έβαζε ένα αυτοκόλλητο. Η κεντρική ιδέα; Η φιλία είναι σαν ένα φυτό. Πρέπει να το φροντίσεις για να ανθίσει. Αυτή η δραστηριότητα βοηθούσε τα παιδιά να μιλήσουν για την καλοσύνη και να αναπτύξουν στενότερες σχέσεις.
Μια άλλη άσκηση περιλάμβανε ένα «ραβδί ειρήνης». Όταν δύο παιδιά είχαν μια διαφωνία, χρησιμοποιούσαν το ραβδί για να εκφράσουν τα συναισθήματά τους με ηρεμία και να ακούσει ο ένας τον άλλο.
Οι βασικές αρχές του προγράμματος ήταν:
- Προσοχή: Τα παιδιά μαθαίνουν να εστιάζουν την προσοχή τους σε ένα συγκεκριμένο ερέθισμα, εξωτερικό (ένας ήχος) ή εσωτερικό (ένα συναίσθημα).
- Αναπνοή και Σώμα: Χρησιμοποιούν την αναπνοή για να ηρεμήσουν. Σε μια άσκηση, ξαπλώνουν με ένα αντικείμενο στην κοιλιά, νιώθοντας την εισπνοή και την εκπνοή τους.
- Φροντίδα: Διδάσκουν στα παιδιά να σκέφτονται πώς νιώθουν οι άλλοι. Διαβάζουν ιστορίες για παιδιά που νιώθουν διαφορετικά και βρίσκουν τρόπους να τα βοηθήσουν.
- Εξάρτηση: Μέσα από ιστορίες, τα παιδιά κατανοούν ότι όλοι χρειαζόμαστε βοήθεια και προσφέρουμε βοήθεια. Έτσι, αναπτύσσουν ευγνωμοσύνη για την καλοσύνη των άλλων.
- Συναισθήματα: Παίζουν παιχνίδια για να αναγνωρίσουν και να εκφράσουν τα συναισθήματά τους. Μαθαίνουν ότι όλα τα συναισθήματα είναι φυσιολογικά.
- Συγχώρεση: Τα παιδιά μαθαίνουν ότι όλοι κάνουν λάθη και ότι η συγχώρεση είναι μια πράξη καλοσύνης, τόσο προς τους άλλους όσο και προς τον εαυτό μας.
Τι σχεδιάζει να πραγματοποιήσει το Ελληνικό Κέντρο Συναισθημάτων
Εμπνευσμένοι από αυτά τα ενθαρρυντικά αποτελέσματα, στο Ελληνικό Κέντρο Συναισθημάτων σχεδιάζουμε να υλοποιήσουμε ένα αντίστοιχο πρόγραμμα στην Ελλάδα. Στόχος μας είναι να προσαρμόσουμε το πρόγραμμα του Πανεπιστημίου του Ουισκόνσιν στην ελληνική εκπαιδευτική πραγματικότητα.
Σκοπός μας είναι να εντάξουμε αυτές τις πρακτικές στην ελληνική εκπαίδευση, δείχνοντας ότι η καλοσύνη δεν είναι απλώς μια ωραία ιδέα, αλλά μια δεξιότητα που μπορεί να διδαχθεί και να καλλιεργηθεί. Το να δίνουμε το παράδειγμα είναι το πρώτο βήμα. Όταν μιλάμε με ένα παιδί, ας του δίνουμε όλη μας την προσοχή. Τα παιδιά μαθαίνουν από εμάς πώς να είναι ενσυνείδητοι και ευγενικοί.
Μπορούμε να βοηθήσουμε τα παιδιά να αναγνωρίσουν τα συναισθήματά τους, εξηγώντας τους ότι όλα είναι φυσιολογικά και ότι μπορούν να φέρονται με καλοσύνη στον εαυτό τους, ανεξάρτητα από το πώς νιώθουν.
Τέλος, ενθαρρύνουμε την πρακτική της φροντίδας με απλές φράσεις όπως: «Μπορώ να είμαι ασφαλής, μπορώ να είμαι χαρούμενος/η, μπορώ να είμαι υγιής, μπορώ να είμαι γαλήνιος/α». Και επεκτείνετε αυτές τις ευχές σε όλη την τάξη, το σχολείο, την κοινωνία.
Όταν το αγοράκι με το χτυπημένο πηγούνι άκουσε αυτές τις ευχές από τους συμμαθητές του, βρήκε ανακούφιση. Αυτές οι μικρές αλλαγές μπορούν να μεταμορφώσουν τα σχολεία μας, διαπαιδαγωγώντας μια νέα γενιά πιο συναισθηματικά συνδεδεμένων και φιλεύσπλαχνων πολιτών.
