Κάθε χρόνο, στις 5 Σεπτεμβρίου, η Διεθνής Ημέρα Φιλανθρωπίας μάς προσκαλεί να στρέψουμε το βλέμμα μας προς τον συνάνθρωπο. Όχι μόνο προς εκείνον που έχει ανάγκη από υλική βοήθεια, αλλά και προς τον άνθρωπο που μπορεί να βρίσκεται δίπλα μας και να περνά μια δύσκολη περίοδο χωρίς αυτό να φαίνεται.
Όταν ακούμε τη λέξη «φιλανθρωπία», συχνά σκεφτόμαστε μια οικονομική προσφορά, μια δωρεά ή μια οργανωμένη πράξη αλληλεγγύης. Η φιλανθρωπία, όμως, είναι κάτι πολύ ευρύτερο. Βρίσκεται σε κάθε πράξη που αναγνωρίζει την ανάγκη, τον πόνο και την αξιοπρέπεια του άλλου.
Μπορεί να είναι ένα χέρι που απλώνεται την κατάλληλη στιγμή. Μια παρουσία που δεν απομακρύνεται όταν τα πράγματα δυσκολεύουν. Ένα τηλεφώνημα σε κάποιον που νιώθει μόνος. Μια σακούλα με τρόφιμα που προσφέρεται διακριτικά. Μια ευκαιρία εργασίας. Μια κουβέντα χωρίς κριτική. Μερικές φορές, ακόμη και η ειλικρινής ερώτηση «Πώς είσαι πραγματικά;» μπορεί να αποτελέσει μια βαθιά πράξη ανθρωπιάς.
Υπάρχουν ανάγκες που δεν φαίνονται
Δεν είναι όλες οι δυσκολίες ορατές. Υπάρχουν άνθρωποι που χαμογελούν, εργάζονται, φροντίζουν την οικογένειά τους και συνεχίζουν να ανταποκρίνονται στις υποχρεώσεις τους, ενώ μέσα τους αισθάνονται εξαντλημένοι. Άνθρωποι που βιώνουν οικονομική ανασφάλεια, μοναξιά, απώλεια, φόβο ή ψυχική πίεση, αλλά δυσκολεύονται να ζητήσουν βοήθεια.
Πίσω από ένα «είμαι καλά» μπορεί να υπάρχει μια ανάγκη που δεν έχει ακόμη βρει τον τρόπο να εκφραστεί. Γι’ αυτό η ουσιαστική φιλανθρωπία χρειάζεται κάτι περισσότερο από καλή πρόθεση. Χρειάζεται ενσυναίσθηση: να μπορούμε να κοιτάξουμε πέρα από την εξωτερική εικόνα και να αναρωτηθούμε τι μπορεί να κουβαλά ο άλλος.
Να ακούμε χωρίς να βιαζόμαστε να συμβουλεύσουμε. Να πλησιάζουμε χωρίς να εισβάλλουμε. Να προσφέρουμε χωρίς να πληγώνουμε την αξιοπρέπεια εκείνου που δέχεται. Η φιλανθρωπία που σέβεται δεν εκθέτει, δεν ζητά ευγνωμοσύνη ως αντάλλαγμα και δεν χρησιμοποιεί την ανάγκη του άλλου για να επιβεβαιώσει εκείνον που προσφέρει.
Μερικές φορές η πιο σωστή ερώτηση είναι απλή: «Τι θα σου ήταν πραγματικά χρήσιμο;». Με αυτόν τον τρόπο η βοήθεια γίνεται συνεργασία και όχι υπόθεση για το τι χρειάζεται ο άλλος.
Η φιλανθρωπία ως αντίδοτο στην απομόνωση
Ζούμε σε μια εποχή κατά την οποία έχουμε τη δυνατότητα να επικοινωνούμε συνεχώς, αλλά πολλές φορές δυσκολευόμαστε να συνδεθούμε πραγματικά. Η ταχύτητα, οι απαιτήσεις της καθημερινότητας και η προσήλωση στις δικές μας υποχρεώσεις μπορεί να μας κάνουν να προσπερνάμε τον άνθρωπο που βρίσκεται δίπλα μας.
Η πράξη της προσφοράς μάς επανασυνδέει με κάτι βαθιά ανθρώπινο: την ανάγκη να ανήκουμε, να νοιαζόμαστε και να αισθανόμαστε ότι η παρουσία μας έχει νόημα. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας αντιμετωπίζει πλέον την κοινωνική σύνδεση ως σημαντικό ζήτημα δημόσιας υγείας και επισημαίνει ότι η μοναξιά και η κοινωνική απομόνωση μπορούν να επιβαρύνουν την υγεία και την ποιότητα ζωής.
Αυτό δεν σημαίνει ότι μια πράξη καλοσύνης «θεραπεύει» τη μοναξιά ή μια ψυχική δυσκολία. Σημαίνει, όμως, ότι η ανθρώπινη παρουσία έχει αξία. Ένα άτομο που νιώθει ότι κάποιος το θυμάται, το ακούει και το υπολογίζει έχει περισσότερες γέφυρες προς τη σύνδεση και την υποστήριξη.
Η προσφορά μπορεί να αγγίζει και εκείνον που προσφέρει
Η στήριξη δεν ωφελεί μόνο εκείνον που τη δέχεται. Η έρευνα γύρω από την εθελοντική και την προκοινωνική συμπεριφορά δείχνει ότι η προσφορά μπορεί να συνδέεται, υπό προϋποθέσεις, με μεγαλύτερη αίσθηση νοήματος, κοινωνικής σύνδεσης και ικανοποίησης από τη ζωή.
Παράλληλα, μελέτες στην ψυχολογία της ευημερίας έχουν δείξει ότι οι άνθρωποι μπορεί να αντλούν μεγαλύτερη συναισθηματική ικανοποίηση όταν χρησιμοποιούν ένα μέρος των πόρων τους για άλλους και όχι αποκλειστικά για τον εαυτό τους. Αυτό δεν μετατρέπει τη φιλανθρωπία σε θεραπευτική τεχνική. Δείχνει, όμως, ότι η προσφορά μπορεί να μας βγάζει από τη στενή εστίαση στον εαυτό μας και να μας θυμίζει ότι συμμετέχουμε σε ένα ευρύτερο κοινωνικό πλαίσιο.
Η υγιής προσφορά χρειάζεται όρια
Η προσφορά, ωστόσο, χρειάζεται να γίνεται με επίγνωση και όρια. Δεν σημαίνει ότι πρέπει να αδειάζουμε τον εαυτό μας, να παραμελούμε τις ανάγκες μας ή να αναλαμβάνουμε την ευθύνη για τη ζωή όλων. Η υγιής προσφορά δεν γεννιέται από ενοχή ή από φόβο απόρριψης. Είναι ελεύθερη επιλογή και πηγάζει από πραγματικό ενδιαφέρον.
Χρειάζεται επίσης σεβασμός προς εκείνον που δέχεται. Η ουσιαστική βοήθεια δεν εκθέτει την ανάγκη του άλλου, δεν μετατρέπει τον πόνο του σε θέαμα και δεν δημιουργεί μια σχέση ανωτερότητας. Προσφέρει όσο γίνεται διακριτικά, αφήνοντας χώρο στην αξιοπρέπεια, στην επιλογή και στην αυτονομία του ανθρώπου.
Δεν χρειάζεται να έχουμε πολλά για να προσφέρουμε
Πολλοί πιστεύουν ότι για να βοηθήσουν πρέπει να διαθέτουν χρήματα, πολύ χρόνο ή ιδιαίτερες δυνατότητες. Όμως ο καθένας μπορεί να προσφέρει κάτι. Μπορούμε να ακούσουμε έναν άνθρωπο χωρίς να τον διακόψουμε, να επισκεφθούμε κάποιον που είναι μόνος, να στηρίξουμε μια οικογένεια που δυσκολεύεται, να προσφέρουμε εθελοντικά τις γνώσεις ή τον χρόνο μας ή να ενημερώσουμε κάποιον για μια διαθέσιμη υπηρεσία υποστήριξης.
Δεν χρειάζεται πάντοτε να αλλάξουμε ολόκληρη τη ζωή ενός ανθρώπου. Κάποιες φορές αρκεί να κάνουμε τη σημερινή του ημέρα λίγο πιο υποφερτή. Ένας άνθρωπος μπορεί να νιώσει λιγότερο αόρατος. Κάποιος που διστάζει να ζητήσει βοήθεια μπορεί να κάνει το πρώτο βήμα επειδή βρήκε απέναντί του έναν άνθρωπο που δεν τον έκρινε.
Η κοινωνία που έχουμε ανάγκη
Η Διεθνής Ημέρα Φιλανθρωπίας δεν είναι απλώς μια επέτειος. Είναι μια υπενθύμιση για την κοινωνία που θέλουμε να δημιουργήσουμε: μια κοινωνία στην οποία η ανάγκη δεν θα αντιμετωπίζεται με καχυποψία και η ψυχική δυσκολία δεν θα αποτελεί αιτία στιγματισμού.
Η φιλανθρωπία δεν είναι μόνο μια μεγάλη πράξη που συμβαίνει κάποια ιδιαίτερη ημέρα. Είναι καθημερινή στάση ζωής. Είναι ο τρόπος με τον οποίο κοιτάζουμε, ακούμε, μιλάμε και στεκόμαστε απέναντι στον άλλον. Ίσως η πιο χρήσιμη ερώτηση να είναι απλή: ποιος άνθρωπος κοντά μου μπορεί να χρειάζεται σήμερα μια πράξη ουσιαστικής φροντίδας;
Η αξία μιας τέτοιας στάσης δεν βρίσκεται στο μέγεθος της πράξης, αλλά στη συνέπεια και στον τρόπο με τον οποίο επιλέγουμε να είμαστε παρόντες. Η φροντίδα γίνεται ουσιαστική όταν δεν είναι στιγμιαία επίδειξη, αλλά μέρος του τρόπου με τον οποίο σχετιζόμαστε με τους ανθρώπους γύρω μας.
Με λίγα λόγια
- Η φιλανθρωπία δεν περιορίζεται στην οικονομική δωρεά.
- Οι ανάγκες των ανθρώπων δεν είναι πάντα ορατές και χρειάζονται ενσυναίσθηση.
- Η κοινωνική σύνδεση έχει ουσιαστική αξία για την υγεία και την ποιότητα ζωής.
- Η προσφορά μπορεί να ενισχύσει το αίσθημα νοήματος όταν γίνεται ελεύθερα και με όρια.
- Η ουσιαστική βοήθεια προστατεύει την αξιοπρέπεια και την αυτονομία του άλλου.
Πηγές
United Nations – International Day of Charity
World Health Organization – Social connection
Dunn, Aknin & Norton – Spending Money on Others Promotes Happiness
