Στο σημερινό MindPost θα μιλήσουμε για την ψυχική υγεία μετά από καταστροφές και γιατί το φετινό διεθνές μήνυμα «Η ανθεκτικότητα ξεκινά από το σπίτι» αφορά κάτι περισσότερο από την προστασία των κτιρίων.
13 Οκτωβρίου: μια ημέρα που δεν αφορά μόνο σεισμούς και πλημμύρες
Κάθε 13 Οκτωβρίου τιμάται η Διεθνής Ημέρα Μείωσης του Κινδύνου Καταστροφών. Για το 2026, το Γραφείο του ΟΗΕ για τη Μείωση του Κινδύνου Καταστροφών (UNDRR) επέλεξε το μήνυμα «Resilience Starts at Home». Το σπίτι δεν είναι μόνο ένα περιουσιακό στοιχείο. Είναι ο χώρος όπου κοιμόμαστε, μεγαλώνουν παιδιά, στηρίζονται ηλικιωμένοι και αποκτά νόημα η αίσθηση της ασφάλειας.
Για έναν άνθρωπο που έχει ζήσει πυρκαγιά ή πλημμύρα, ο φόβος δεν εξαφανίζεται όταν σβήσουν οι κάμερες. Μπορεί να παραμείνει στη σκέψη «θα ξανασυμβεί;», στην ανησυχία για τα παιδιά ή στην προσπάθεια να οργανωθεί από την αρχή μια καθημερινότητα.
Ψυχική υγεία μετά από καταστροφές: τι γνωρίζουμε;
Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας επισημαίνει ότι σχεδόν όλοι όσοι βιώνουν μια ανθρωπιστική κρίση εμφανίζουν κάποια ψυχολογική δυσφορία. Αυτό δεν σημαίνει ότι όλοι θα αναπτύξουν ψυχική διαταραχή. Για πολλούς η ένταση υποχωρεί σταδιακά, ιδίως όταν επιστρέφουν η ασφάλεια, η σταθερότητα και οι κοινωνικές σχέσεις.
Η θλίψη για ένα χαμένο σπίτι, η υπερένταση όταν ακούγεται μια σειρήνα και η δυσκολία στον ύπνο μπορεί να αποτελούν αντιδράσεις σε μια πραγματική απειλή. Το σημαντικό είναι να αναγνωρίζουμε πότε αυτές οι αντιδράσεις επιμένουν, περιορίζουν σοβαρά τη λειτουργικότητα ή απαιτούν επαγγελματική φροντίδα.
Πρόληψη σημαίνει και συναισθηματική προετοιμασία
Ένα πρακτικό σχέδιο εκκένωσης, γνωστά τηλέφωνα επικοινωνίας και ένα συμφωνημένο σημείο συνάντησης μπορούν να περιορίσουν τη σύγχυση την κρίσιμη στιγμή. Δεν εξαλείφουν τον κίνδυνο, αλλά βοηθούν μια οικογένεια να γνωρίζει ποιες ενέργειες είναι εφικτές.
Για τα παιδιά, η προετοιμασία χρειάζεται να γίνεται χωρίς τρομοκρατικά σενάρια. Μπορούμε να εξηγήσουμε απλά τι θα κάνουμε, να απαντήσουμε σε ερωτήσεις και να θυμίσουμε ότι οι μεγάλοι έχουν την ευθύνη της προστασίας. Σε μια κρίση, η σαφής ενημέρωση είναι πιο χρήσιμη από τις αόριστες διαβεβαιώσεις ότι «δεν θα συμβεί τίποτα».
Η ανθεκτικότητα δεν είναι ατομική υποχρέωση
Συχνά μιλάμε για ανθεκτικούς ανθρώπους σαν να πρόκειται για έμφυτο χαρακτηριστικό. Όμως η δυνατότητα ανάκαμψης εξαρτάται και από την κατοικία, την οικονομική στήριξη, τις υπηρεσίες υγείας, το σχολείο και την εμπιστοσύνη στους θεσμούς.
Μια κοινότητα με σχέδιο, προσβάσιμες υποδομές και υπηρεσίες ψυχοκοινωνικής υποστήριξης δημιουργεί καλύτερες συνθήκες ανάκαμψης. Δεν αρκεί να ζητάμε από τον πολίτη να «σταθεί δυνατός», εάν μένει μόνος με την απώλεια και τις συνέπειές της.
Η ερώτηση που αξίζει να κάνουμε σήμερα
Στην Ελλάδα, όπου οι πυρκαγιές, οι πλημμύρες και οι σεισμοί αποτελούν πραγματικές προκλήσεις, η συζήτηση για την πολιτική προστασία δεν μπορεί να είναι μόνο τεχνική. Χρειάζεται να περιλαμβάνει και το πώς θα συνεχίσει η ζωή την επόμενη ημέρα.
Το φετινό μήνυμα μάς καλεί να δούμε την προστασία του σπιτιού μαζί με την προστασία των δεσμών που το κάνουν σπίτι. Ένα ασφαλές καταφύγιο είναι σημαντικό· εξίσου σημαντικό είναι να μη μένει κανείς μόνος όταν το καταφύγιο αυτό χαθεί.
