Συχνά μιλάμε για την ψυχική ευεξία σαν να είναι μια σταθερή ιδιότητα: κάποιος «είναι καλά» ή «δεν είναι καλά». Μια νέα μελέτη στο Nature Mental Health, όμως, δείχνει ότι η πραγματικότητα είναι πολύ πιο δυναμική.
Οι ερευνητές ανέλυσαν δεδομένα από 3.617 ενήλικες στις Ηνωμένες Πολιτείες, οι οποίοι παρακολουθήθηκαν για περίπου 25 χρόνια στο πλαίσιο της μελέτης Americans’ Changing Lives. Αντί να εξετάσουν μόνο τον μέσο όρο του πληθυσμού, αναζήτησαν διαφορετικές μακροχρόνιες πορείες ευεξίας.
Τέσσερις διαφορετικές τροχιές
Η ανάλυση εντόπισε τέσσερα βασικά μοτίβα. Το μεγαλύτερο μέρος του δείγματος —περίπου 60%— βρέθηκε σε μια τροχιά σχετικά σταθερής, επίμονης ευεξίας. Υπήρχαν όμως και άλλες πορείες: σταδιακή πτώση, σταδιακή βελτίωση και μια πιο απότομη βελτίωση που δεν διατηρήθηκε στον χρόνο.
Το εύρημα είναι σημαντικό επειδή απομακρύνει τη συζήτηση από την ιδέα ότι όλοι γερνάμε ψυχολογικά με τον ίδιο τρόπο. Η ευεξία μπορεί να διατηρείται, να μειώνεται, να αυξάνεται ή να αλλάζει παροδικά.
Ο ρόλος των καταθλιπτικών συμπτωμάτων
Οι ερευνητές εξέτασαν επίσης αν τα καταθλιπτικά συμπτώματα στην αρχή της παρακολούθησης συνδέονταν με τη μετέπειτα πορεία. Διαπίστωσαν ότι αποτελούσαν σημαντικό προγνωστικό παράγοντα για διαφορετικές τροχιές.
Αυτό δεν σημαίνει ότι ένα αρχικό επίπεδο συμπτωμάτων «καθορίζει» το μέλλον. Η μελέτη είναι παρατηρησιακή και δεν αποδεικνύει αιτιότητα. Δείχνει όμως ότι η ψυχική κατάσταση σε μία περίοδο της ζωής μπορεί να έχει σχέση με το πώς εξελίσσεται η ευεξία σε βάθος χρόνου.
Γιατί οι μέσοι όροι κρύβουν ανθρώπους
Όταν μια μελέτη λέει ότι «η ευεξία μειώνεται με την ηλικία» ή ότι «αυξάνεται», συνήθως περιγράφει έναν μέσο όρο. Όμως ο μέσος όρος μπορεί να συνδυάζει ανθρώπους που κινούνται σε εντελώς διαφορετικές κατευθύνσεις.
Η νέα ανάλυση υπενθυμίζει ότι η ψυχική υγεία δεν είναι γραμμική. Δύο άνθρωποι της ίδιας ηλικίας, με παρόμοιο κοινωνικό υπόβαθρο, μπορεί να έχουν εντελώς διαφορετική πορεία μέσα σε δύο δεκαετίες.
Τι σημαίνει αυτό για την πρόληψη
Αν η ευεξία έχει διαφορετικές τροχιές, τότε και η πρόληψη χρειάζεται να είναι πιο προσωποποιημένη. Δεν αρκεί να εντοπίζουμε μόνο ποιος πληροί τα κριτήρια μιας ψυχικής διαταραχής. Έχει αξία να παρακολουθούμε και το πώς αλλάζουν η ικανοποίηση από τη ζωή, το νόημα, οι σχέσεις, η λειτουργικότητα και η αίσθηση προσωπικής αποτελεσματικότητας.
Ένας άνθρωπος μπορεί να μην έχει διάγνωση, αλλά να παρουσιάζει σταθερή πτώση στην ευεξία. Αντίστροφα, κάποιος με ιστορικό δυσκολιών μπορεί να βελτιώνεται σταδιακά και ουσιαστικά.
Η βελτίωση δεν είναι πάντα ευθεία γραμμή
Ένα από τα πιο χρήσιμα μηνύματα της μελέτης είναι ότι ακόμη και η άνοδος μπορεί να μην είναι μόνιμη. Η απότομη βελτίωση δεν ισοδυναμεί απαραίτητα με σταθερή αλλαγή. Αυτό ισχύει και στην καθημερινή εμπειρία: μια νέα δουλειά, μια σχέση, μια θεραπευτική παρέμβαση ή μια αλλαγή ζωής μπορεί να δώσει ισχυρή ώθηση, αλλά η διατήρηση της ευεξίας απαιτεί συχνά συνεχή προσαρμογή.
Η ψυχική υγεία ως διαδικασία
Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας ορίζει την ψυχική υγεία ως κατάσταση ψυχικής ευεξίας που μας επιτρέπει να διαχειριζόμαστε τις πιέσεις της ζωής, να αξιοποιούμε τις ικανότητές μας, να μαθαίνουμε, να εργαζόμαστε και να συνεισφέρουμε στην κοινότητα. Αυτός ο ορισμός από μόνος του υποδηλώνει κίνηση και λειτουργικότητα, όχι μια μόνιμη ετικέτα.
Η νέα μελέτη προσθέτει κάτι ακόμη: αυτή η κατάσταση δεν έχει μία μόνο διαδρομή. Η ζωή μπορεί να αλλάζει, οι άνθρωποι να ανακάμπτουν, να χάνουν έδαφος και να ξαναχτίζουν. Η ψυχική ευεξία είναι περισσότερο πορεία παρά προορισμός.
Πηγές
- Nature Mental Health – Depressive symptoms predict divergent trajectories of well-being in US adults
- World Health Organization – Mental health
