Social media και παιδιά: το πρόβλημα δεν είναι μόνο η ηλικία
Η συζήτηση γύρω από τα social media και τα παιδιά γίνεται όλο και πιο έντονη. Ήδη στην Ελλάδα έχουν παρθεί μέτρα και πολλοί γονείς ακόμα ανησυχούν για τον χρόνο που περνούν τα παιδιά μπροστά στην οθόνη, για το περιεχόμενο που βλέπουν, για το cyberbullying, αλλά και για το ποιοι μπορούν να τα προσεγγίσουν online.
Πρόσφατα, ο BACP, ο Βρετανικός Σύλλογος Συμβουλευτικής και Ψυχοθεραπείας, τοποθετήθηκε δημόσια σχετικά με την πρόταση για γενική απαγόρευση των social media σε παιδιά κάτω των 16 ετών. Η θέση του ήταν ξεκάθαρη: η προστασία των παιδιών είναι απαραίτητη, αλλά μια καθολική απαγόρευση δεν πρέπει να επιτρέψει στις πλατφόρμες να αποφύγουν τη δική τους ευθύνη.
Με απλά λόγια, δεν αρκεί να πούμε στα παιδιά «μην μπαίνετε». Χρειάζεται να ρωτήσουμε και κάτι πιο δύσκολο: γιατί οι πλατφόρμες είναι σχεδιασμένες έτσι ώστε να κρατούν τα παιδιά κολλημένα;
Γιατί μια απαγόρευση Παιδιά και social media δεν λύνει από μόνη της το πρόβλημα
Μια απαγόρευση μπορεί να φαίνεται απλή λύση. Όμως τα παιδιά και οι έφηβοι δεν ζουν σε έναν κόσμο χωρίς τεχνολογία. Ζουν σε έναν κόσμο όπου η κοινωνική σύνδεση, η ενημέρωση, η ψυχαγωγία και πολλές φορές η αίσθηση του «ανήκω κάπου» περνούν και μέσα από το διαδίκτυο.
Αυτό δεν σημαίνει ότι τα social media είναι ακίνδυνα. Σημαίνει όμως ότι το θέμα είναι πιο σύνθετο.
Για κάποια παιδιά, ειδικά όσα νιώθουν μοναξιά, αποκλεισμό ή δυσκολία στις σχέσεις τους, οι online κοινότητες μπορεί να λειτουργούν ως χώρος σύνδεσης. Αν απλώς τα απομακρύνουμε από εκεί, χωρίς να τους προσφέρουμε ασφαλείς εναλλακτικές, μπορεί να τα σπρώξουμε σε πιο κρυφές, λιγότερο ελεγχόμενες και πιο επικίνδυνες πλατφόρμες.
Το ζητούμενο δεν είναι να αφήσουμε τα παιδιά απροστάτευτα. Είναι να μην πιστέψουμε ότι μία απαγόρευση αρκεί για να λύσει ένα πρόβλημα που έχει βαθύτερες ρίζες.
Η ευθύνη των πλατφορμών
Τα social media δεν είναι ουδέτεροι χώροι. Είναι ψηφιακά περιβάλλοντα σχεδιασμένα για να κρατούν την προσοχή μας όσο περισσότερο γίνεται. Το ατελείωτο scrolling, οι συνεχείς ειδοποιήσεις, οι αλγόριθμοι που προτείνουν όλο και περισσότερο περιεχόμενο, η έκθεση σε βίαιες ή παραπλανητικές πληροφορίες και η σύγκριση με «τέλειες» εικόνες ζωής μπορούν να επηρεάσουν την ψυχική υγεία των παιδιών και των εφήβων.
Γι’ αυτό η ευθύνη δεν μπορεί να πέφτει μόνο στους γονείς ή μόνο στα παιδιά. Οι πλατφόρμες χρειάζεται να λογοδοτούν για τον τρόπο που σχεδιάζουν τα προϊόντα τους, για το περιεχόμενο που επιτρέπουν και για τα εργαλεία προστασίας που παρέχουν. Η προστασία των παιδιών δεν μπορεί να είναι απλώς μια ρύθμιση ηλικίας. Πρέπει να είναι αλλαγή στον ίδιο τον τρόπο λειτουργίας των ψηφιακών χώρων.
Ο ρόλος των γονέων: όχι πανικός, αλλά παρουσία
Οι γονείς συχνά νιώθουν ότι πρέπει να διαλέξουν ανάμεσα σε δύο άκρα: είτε να απαγορεύσουν τα πάντα είτε να τα αφήσουν όλα ελεύθερα. Στην πραγματικότητα, τα παιδιά χρειάζονται κάτι πιο σταθερό: παρουσία, όρια και διάλογο. Αυτό σημαίνει να μιλάμε μαζί τους για το τι βλέπουν online, όχι μόνο να ελέγχουμε πόση ώρα κάθονται στο κινητό.
Σημαίνει να τα ρωτάμε:
- «Πώς νιώθεις όταν βλέπεις αυτά τα βίντεο;»
- «Υπάρχει κάτι που σε άγχωσε;»
- «Έχεις νιώσει ποτέ ότι πρέπει να δείχνεις κάπως συγκεκριμένα για να σε αποδεχτούν;»
Αυτές οι ερωτήσεις ανοίγουν χώρο. Και όταν υπάρχει χώρος, το παιδί είναι πιο πιθανό να μιλήσει πριν φτάσει σε σημείο να φοβηθεί, να ντραπεί ή να κρυφτεί.
Τι μπορούμε να κάνουμε πρακτικά
Η προστασία των παιδιών στα social media δεν χτίζεται με μία μόνο απόφαση. Χτίζεται καθημερινά, με μικρές αλλά σταθερές κινήσεις.
Μπορούμε να βάλουμε κοινά συμφωνημένα όρια στη χρήση του κινητού, ειδικά πριν τον ύπνο. Μπορούμε να βοηθήσουμε τα παιδιά να αναγνωρίζουν το βλαβερό περιεχόμενο, την παραπληροφόρηση και τη διαδικτυακή πίεση. Μπορούμε να μιλήσουμε για το cyberbullying χωρίς να τα φοβίσουμε, αλλά και χωρίς να το υποτιμήσουμε.
Μπορούμε επίσης να τους προσφέρουμε περισσότερες ευκαιρίες για πραγματική σύνδεση: δραστηριότητες, φιλίες, κίνηση, δημιουργία, χρόνο έξω από την οθόνη. Όσο πιο γεμάτη είναι η offline ζωή ενός παιδιού, τόσο λιγότερο εξαρτάται συναισθηματικά από την online αποδοχή.
Η θέση μας ως επαγγελματική κοινότητα
Το Ελληνικό Κέντρο Συναισθημάτων και το Emoducation, ως επαγγελματικό μέλος του BACP, παρακολουθούν με ιδιαίτερη προσοχή τις διεθνείς εξελίξεις γύρω από την ψυχική υγεία των παιδιών, την online ασφάλεια και τον ρόλο των επαγγελματιών ψυχικής υγείας.
Η σύνδεση με διεθνείς επαγγελματικούς φορείς μάς υπενθυμίζει κάτι σημαντικό: η ψυχική υγεία των παιδιών δεν προστατεύεται με φόβο, αλλά με γνώση, πρόληψη, υπευθυνότητα και συνεργασία.
Οι γονείς, οι εκπαιδευτικοί, οι ειδικοί ψυχικής υγείας, οι πολιτείες και οι ίδιες οι τεχνολογικές εταιρείες χρειάζεται να βρίσκονται στο ίδιο τραπέζι. Γιατί όταν το βάρος πέφτει μόνο στο παιδί ή μόνο στην οικογένεια, το πρόβλημα μένει μισό.
Τελικά, τι χρειάζονται τα παιδιά;
Τα παιδιά δεν χρειάζονται μόνο απαγορεύσεις. Χρειάζονται ασφαλείς χώρους, καθαρά όρια, ενήλικες που ακούν και πλατφόρμες που αναλαμβάνουν την ευθύνη τους.
Χρειάζονται να μάθουν πώς να χρησιμοποιούν την τεχνολογία χωρίς να χάνουν τον εαυτό τους μέσα σε αυτή.
Και εμείς, ως ενήλικες, χρειάζεται να σταματήσουμε να βλέπουμε το διαδίκτυο μόνο ως «κίνδυνο» ή μόνο ως «εργαλείο». Είναι και τα δύο. Το ερώτημα είναι αν θα μάθουμε στα παιδιά να το χρησιμοποιούν με ασφάλεια, επίγνωση και ψυχική ανθεκτικότητα.
Πηγές
BACP – Blanket social media ban must not let platforms “off the hook”
World Health Organization – Teens, screens and mental health
American Psychological Association – Health Advisory on Social Media Use in Adolescence
Ofcom – New rules for a safer generation of children online
GOV.UK – Online Safety Act 2023
UNICEF – Social media and adolescent mental health
