Ο John Bowlby Ψυχίατρος, Ψυχολόγος και Ψυχαναλυτής, ο οποίος είναι περισσότερο γνωστός για την έρευνά του σχετικά με τον μηχανισμό σχηματισμού της προσκόλλησης και για την ανάπτυξη της θεωρίας της προσκόλλησης, έχει εκφράσει πως όταν είμαστε καλοσυνάτοι και ευγενικοί με άλλους, διεγείρουμε κάτι που ονομάζεται σύστημα προσκόλλησης, καθώς και όλα τα συναισθήματα και τις εμπειρίες που εμπεριέχονται σε αυτό.
Έτσι, αν κάποιος έχει βιώσει ένα παρελθόν όπου κυριάρχησαν η παραμέληση και η κακοποίηση, οι συναισθηματικές αναμνήσεις αυτών των συμπεριφορών ενεργοποιούνται όταν διεγείρεται το σύστημα προσκόλλησης και συνεπώς η πλειοψηφία των ατόμων αυτών φοβούνται τα θετικά συναισθήματα όπως η ευτυχία, η ικανοποίηση, η αποδοχή της συμπόνοιας, της καλοσύνης και της υποστήριξης από άλλους.
Πολλοί άνθρωποι φοβούνται να εγκαταλείψουν την αυτοκριτική επειδή θεωρείται υπεύθυνη για τη διατήρηση των προτύπων, την πρόληψη των λαθών και τη διατήρηση του αυτοελέγχου. Αυτό με τη σειρά του μπορεί να οδηγήσει μερίδα ανθρώπων να αισθάνονται ότι δεν τους αξίζει να τους φέρονται με ευγένεια και συμπόνοια και ότι είναι ανεπαρκείς. Εάν αυτή η αίσθηση από την πλευρά τους ξεφύγει από τον «έλεγχο» μπορεί να οδηγήσει με τη σειρά της σε έναν φαύλο κύκλο μέσα από τον οποίο επιβεβαιώνεται αυτομάτως ένα απειλητικό περιβάλλον ζωής και συνεπώς τα άτομα αυτά αδυνατούν να αναγνωρίσουν την καλοσύνη, την συμπόνοια και την υποστήριξη όταν αυτά είναι διαθέσιμα.
Αυτό έχει κλινικές επιπτώσεις, καθώς αυτή η δυσκολία επεξεργασίας μπορεί να έχει ως απόρροια τη διατήρηση της αυτοκριτικής, των διαταραχών της διάθεσης καθώς και δυσκολίες στις διαπροσωπικές τους σχέσεις.
Για τον λόγο αυτό οι ερευνητές έχουν εστιάσει στην εκπαίδευση των ατόμων μέσω του «παιχνιδιού συμπόνοιας», χρησιμοποιώντας ένα σύνολο ερεθισμάτων στο πρόσωπο ώστε να επικεντρώνονται στις καλοσυνάτες πράξεις κι έτσι να απευαισθητοποιούνται και να γίνονται ανεκτικά στις συμπονετικές συναισθηματικές εκδηλώσεις. Επομένως, αυτό που επιτυγχάνεται μέσω της κατανόησης του τρόπου με τον οποίον επεξεργάζονται τα συναισθήματά τους είναι η ανάπτυξη νέων θεραπειών που επικεντρώνονται στην άμβλυνση των αρνητικών προκαταλήψεων που «καλλιεργεί» το τραύμα, και όχι μόνο, καθώς και η αναγνώριση και η αποδοχή της καλοσύνης και της συμπόνοιας.
Ωστόσο, υπάρχουν και οι άνθρωποι εκείνοι που παρότι έχουν βιώσει έντονες τραυματικές εμπειρίες και βάσανα γίνονται βαθύτεροι και δυνατότεροι σε σχέση με πριν. Πράγματι, μέσα και από έρευνες, έχει φανεί πως οι άνθρωποι μετά από τραυματικά γεγονότα (πένθος, διαζύγιο, σοβαρή ασθένεια) μπορούν να βιώσουν μία ξαφνική και ριζική μεταμόρφωση που μπορεί να τους οδηγήσει σε μία ζωή πιο ουσιαστική και πιο γεμάτη, καθώς επίσης μπορεί να νιώσουν μια νέα αίσθηση εσωτερικής δύναμης, αυτοπεποίθησης και ευγνωμοσύνης για την ίδια τη ζωή, αλλά και για τους άλλους ανθρώπους.
Στα πλαίσια της «μετατραυματικής ανάπτυξης» οι άνθρωποι αισθάνονται σαν να βιώνουν μία ξαφνική αλλαγή που μοιάζει περισσότερο σαν το «πάτημα ενός διακόπτη» και το πάτημα αυτό περικλείει την αιφνίδια κατάκλυση από ένα πλήρες συναίσθημα απελευθέρωσης και αποδοχής για όλα και για οτιδήποτε επρόκειτο να συμβεί. Επιπλέον, οι άνθρωποι αισθάνονται σαν να έχουν αποκτήσει μία νέα ταυτότητα και ότι μετατοπίζονται σε μία πολύ πιο έντονη και εκτεταμένη συνειδητότητα και επίγνωση συνδυαστικά και με μία ισχυρή αίσθηση ευημερίας. Έτσι, ο κόσμος γύρω τους φαίνεται πιο αληθινός και πιο όμορφος, καθώς επίσης νιώθουν περισσότερο συνδεδεμένοι με τους άλλους ανθρώπους και με τη φύση.
Καταλήγοντας, λοιπόν, στη διαδικασία της διάλυσης μέσω του τραύματος οι άνθρωποι μπορούν να αφυπνιστούν ενδυναμωτικά και να ανακαλύψουν ξαφνικά τις τεράστιες δυνατότητές τους καθώς και την βαθιά τους ψυχική ανθεκτικότητα απέναντι στις προκλήσεις της ζωής γενικότερα.
«Κανένα κακό δεν μπορεί να συμβεί στον καλό άνθρωπο, ούτε στη ζωή, ούτε στο θάνατό του. Ούτε και οι θεοί τον ξεχνούν ποτέ.»
Σωκράτης
Βιβλιογραφικές πηγές:
- Bowlby. J (1988). Developmental psychiatry comes of age. American Journal of Psychiatry, 145(1):1-10.
- Ohman. A., Lundquist. D. & Esteves. F (2001). The face in the crowd revisited: a threat advantage with schematic stimuli. Journal of Personality and Social Psychology, 80(3):381-96.
