Στην καθημερινή ζωή συμβαίνει συχνά: κάποιος πληγώνεται και γύρω του εμφανίζονται άνθρωποι που λένε:
- «Άστο τώρα πίσω σου»
- «Συγχώρεσέ τον για να προχωρήσεις»
- «Μην κρατάς κακία»
Αυτές οι φράσεις συνήθως λέγονται με καλή πρόθεση. Οι άνθρωποι θέλουν να μειώσουν την ένταση ή να αποκαταστήσουν γρήγορα την ισορροπία σε μια σχέση, μια οικογένεια ή μια ομάδα. Όμως η ψυχολογία δείχνει ότι η συγχώρεση είναι μια εσωτερική διαδικασία που δεν μπορεί να επιταχυνθεί τεχνητά. Όταν κάποιος πιέζεται να συγχωρήσει πριν επεξεργαστεί την εμπειρία του, το αποτέλεσμα δεν είναι θεραπεία αλλά συχνά συναισθηματική καταπίεση.
Τι συμβαίνει ψυχολογικά όταν πιεζόμαστε να συγχωρήσουμε
Η έρευνα στην ψυχολογία της συγχώρεσης δείχνει ότι η αυθεντική συγχώρεση συνδέεται με καλύτερη ψυχική υγεία, λιγότερο άγχος και χαμηλότερα επίπεδα θυμού. Ωστόσο αυτό ισχύει μόνο όταν η συγχώρεση είναι εθελοντική και όχι επιβεβλημένη. Όταν κάποιος πιέζεται να συγχωρήσει, συχνά εμφανίζονται τρεις βασικές συνέπειες.
1. Καταπίεση των πραγματικών συναισθημάτων
Ο θυμός, η θλίψη ή η απογοήτευση είναι φυσικές αντιδράσεις όταν κάποιος πληγώνεται. Αν ο άνθρωπος νιώσει ότι «δεν πρέπει» να τα αισθάνεται, μπορεί να τα καταπιέσει αντί να τα επεξεργαστεί. Αυτό όμως δεν τα εξαφανίζει. Συχνά επανεμφανίζονται αργότερα ως ένταση, πικρία ή απομάκρυνση από τους άλλους.
2. Ενοχή του θύματος
Όταν η συγχώρεση παρουσιάζεται ως η «σωστή» ή «ηθική» στάση, ο άνθρωπος που δυσκολεύεται να συγχωρήσει μπορεί να αρχίσει να πιστεύει ότι κάτι δεν πάει καλά με τον ίδιο. Αντί να αναγνωρίζεται η αδικία που βίωσε, αρχίζει να νιώθει ενοχή επειδή δεν μπορεί να ξεπεράσει τον πόνο του.
3. Διατήρηση τοξικών σχέσεων
Σε ορισμένες περιπτώσεις, η πίεση για συγχώρεση οδηγεί τους ανθρώπους να επιστρέφουν σε σχέσεις που συνεχίζουν να τους πληγώνουν. Η συγχώρεση όμως δεν σημαίνει ότι πρέπει να παραμείνουμε σε μια σχέση που δεν είναι ασφαλής ή υγιής.
Η συγχώρεση δεν είναι το ίδιο με τη συμφιλίωση
Ένα από τα μεγαλύτερα μπερδέματα γύρω από τη συγχώρεση είναι ότι πολλοί την ταυτίζουν με τη συνέχιση της σχέσης. Στην πραγματικότητα πρόκειται για τρεις διαφορετικές έννοιες.
Συγχώρεση: Είναι μια εσωτερική διαδικασία που αφορά τη σχέση μας με το τραύμα.
Συμφιλίωση: Είναι η επαναφορά μιας σχέσης και απαιτεί αλλαγή συμπεριφοράς και εμπιστοσύνη.
Εμπιστοσύνη: Χτίζεται σταδιακά μέσα από πράξεις και συνέπεια.
Έτσι, κάποιος μπορεί να συγχωρήσει μέσα του, αλλά να επιλέξει να κρατήσει απόσταση. Αυτό δεν είναι εκδίκηση. Είναι όριο.
Γιατί οι άνθρωποι πιέζουν τους άλλους να συγχωρήσουν
Υπάρχει και μια κοινωνική διάσταση. Όταν υπάρχει μια σύγκρουση, η ένταση κάνει τους ανθρώπους γύρω να αισθάνονται άβολα. Η συγχώρεση συχνά προτείνεται ως ένας γρήγορος τρόπος να «κλείσει» η κατάσταση. Με άλλα λόγια, η πίεση για συγχώρεση δεν γίνεται πάντα για να βοηθηθεί το άτομο που πληγώθηκε, αλλά για να μειωθεί η δυσφορία των άλλων. Αυτό όμως μεταφέρει την ευθύνη της ηρεμίας της ομάδας πάνω σε εκείνον που έχει ήδη πληγωθεί.
Πότε η συγχώρεση μπορεί να είναι πραγματικά θεραπευτική
Η συγχώρεση μπορεί πράγματι να λειτουργήσει θεραπευτικά. Όταν όμως συμβεί φυσικά, περνά συνήθως από ορισμένα στάδια:
- Αναγνώριση της αδικίας
- Έκφραση του θυμού και του πόνου
- Κατανόηση της εμπειρίας
- Επαναπροσδιορισμός των ορίων
- Και μόνο τότε, αν το επιθυμεί το άτομο, συγχώρεση
Η διαδικασία αυτή μπορεί να πάρει χρόνο. Σε κάποιες περιπτώσεις χρόνια. Και αυτό είναι απολύτως φυσιολογικό.
Μια σκέψη για το τέλος
Η συγχώρεση είναι μια από τις πιο βαθιές ανθρώπινες εμπειρίες. Αλλά χάνει την αξία της όταν μετατρέπεται σε υποχρέωση. Ίσως λοιπόν η πιο ώριμη στάση δεν είναι να λέμε στους ανθρώπους να συγχωρούν. Ίσως είναι να τους δίνουμε τον χρόνο και τον χώρο να επουλωθούν.
Και αν κάποια στιγμή έρθει η συγχώρεση, να είναι δική τους επιλογή.
Πηγές
- Worthington, E. (2006). Forgiveness and Reconciliation: Theory and Application
- Enright, R. & Fitzgibbons, R. (2015). Forgiveness Therapy
- American Psychological Association – Forgiveness and Health
