Στο σημερινό MindPost θα μιλήσουμε για το αν υπάρχουν ευρωπαϊκά social media και αν τελικά η Ευρώπη έχει καταφέρει να δημιουργήσει δικές της εναλλακτικές απέναντι στους αμερικανικούς τεχνολογικούς κολοσσούς.
Τα τελευταία χρόνια ακούμε όλο και πιο συχνά για «ψηφιακή αυτονομία» και «ευρωπαϊκή τεχνολογική κυριαρχία». Η Ευρώπη έχει θεσπίσει αυστηρούς κανόνες για την προστασία των δεδομένων, όπως ο General Data Protection Regulation, και ρυθμίσεις για τη λειτουργία των μεγάλων πλατφορμών, όπως ο Digital Services Act.
Όμως άλλο πράγμα να ρυθμίζεις και άλλο να δημιουργείς.
Ας δούμε λοιπόν τι υπάρχει ήδη.
Mastodon – Η αποκεντρωμένη ευρωπαϊκή πρόταση
Ιστοσελίδα: https://joinmastodon.org
Το Mastodon ξεκίνησε το 2016 στη Γερμανία και αποτελεί την πιο γνωστή ευρωπαϊκή εναλλακτική στο X (πρώην Twitter). Η βασική του διαφορά είναι ότι δεν λειτουργεί ως μία ενιαία εταιρική πλατφόρμα, αλλά ως ομοσπονδιακό δίκτυο.
Αυτό σημαίνει ότι υπάρχουν πολλοί ανεξάρτητοι servers, οι οποίοι μπορούν να επικοινωνούν μεταξύ τους μέσω του πρωτοκόλλου ActivityPub. Δεν υπάρχει ένας ιδιοκτήτης που ελέγχει τα πάντα.
Δεν βασίζεται σε επιθετικό διαφημιστικό μοντέλο και δεν χρησιμοποιεί αλγορίθμους που «σπρώχνουν» περιεχόμενο για να αυξήσουν την παραμονή του χρήστη.
Ωστόσο, παραμένει περιορισμένο σε κλίμακα. Δεν αποτελεί πανευρωπαϊκή θεσμική υποδομή και δεν έχει μαζική υιοθέτηση.
Pixelfed – Μια εναλλακτική στο Instagram
Ιστοσελίδα: https://pixelfed.org
Το Pixelfed είναι ευρωπαϊκής προέλευσης, ανοικτού κώδικα και λειτουργεί επίσης μέσα στο λεγόμενο Fediverse, όπως και το Mastodon.
Εστιάζει στη φωτογραφία, χωρίς έντονη εμπορική πίεση και χωρίς χειραγωγικούς αλγορίθμους. Η φιλοσοφία του είναι πιο απλή, πιο ήρεμη και με σεβασμό στην ιδιωτικότητα.
Παρόλα αυτά, παραμένει εναλλακτικό εργαλείο για μικρότερες κοινότητες και όχι mainstream κοινωνικό δίκτυο.
Dailymotion – Η ευρωπαϊκή απάντηση στο YouTube
Ιστοσελίδα: https://www.dailymotion.com
Γαλλική πλατφόρμα βίντεο, που ιδρύθηκε το 2005. Παραμένει ενεργή και ανήκει στον όμιλο Canal+. Δεν κατάφερε όμως να ανταγωνιστεί το YouTube σε παγκόσμια κλίμακα. Παρά την ευρωπαϊκή του ταυτότητα, δεν εξελίχθηκε σε στρατηγική ευρωπαϊκή υποδομή.
Skype – Το μεγαλύτερο ευρωπαϊκό success story που δεν έμεινε ευρωπαϊκό
Το Skype δημιουργήθηκε το 2003 από Εσθονούς προγραμματιστές και αποτέλεσε ίσως το πιο επιτυχημένο ευρωπαϊκό τεχνολογικό εργαλείο επικοινωνίας.
- Το 2005 εξαγοράστηκε από το eBay.
- Το 2011 εξαγοράστηκε από τη Microsoft.
- Το 2024 η Microsoft ανακοίνωσε ότι το Skype θα αποσυρθεί σταδιακά και θα ενσωματωθεί πλήρως στο Microsoft Teams, με οριστική παύση της ανεξάρτητης λειτουργίας του το 2025.
Το Skype είναι ίσως το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα που η Ευρώπη δημιούργησε κάτι μεγάλο. Αλλά δεν το κράτησε. Τέτοια εγχειρήματα ίσως να έπρεπε να έχουνε πολύ μεγαλύτερη υποστήριξη για να μην ξεπουληθούν.
BeReal – Γαλλική ιδέα για πιο αυθεντική χρήση
Ιστοσελίδα: https://bere.al
Το BeReal δημιουργήθηκε στη Γαλλία με την ιδέα να περιορίσει την «ψεύτικη» εικόνα των social media. Κάθε μέρα, σε τυχαία ώρα, οι χρήστες καλούνται να ανεβάσουν μία αυθεντική φωτογραφία χωρίς φίλτρα.
Είχε σημαντική ανάπτυξη, ιδιαίτερα σε νέους. Παρότι ευρωπαϊκής προέλευσης, δεν εξελίχθηκε σε ευρωπαϊκή ψηφιακή υποδομή με θεσμική ταυτότητα. Λειτουργεί ως ιδιωτική εταιρεία μέσα στο παγκόσμιο οικοσύστημα.
EU Voice & EU Video – Θεσμικό πείραμα
European Data Protection Supervisor, Ανακοίνωση: https://www.edps.europa.eu/press-publications/press-news/press-releases/2024/edps-decentralised-social-media-pilot-end-successful-story_en
Ο Ευρωπαίος Επόπτης Προστασίας Δεδομένων δημιούργησε πιλοτικά τις πλατφόρμες EU Voice και EU Video, βασισμένες σε τεχνολογία Mastodon και PeerTube.
Στόχος ήταν να διερευνηθεί αν τα ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα μπορούν να λειτουργούν μέσα σε αποκεντρωμένο, privacy-friendly περιβάλλον.
Το πείραμα θεωρήθηκε επιτυχημένο, όμως δεν συνεχίστηκε ως μόνιμη δημόσια πλατφόρμα λόγω έλλειψης πόρων και πολιτικής συνέχειας.
Υπάρχει κάτι ελληνικό;
Μέχρι σήμερα, δεν υπάρχει κάποιο ελληνικό κοινωνικό δίκτυο με πανελλαδική ή ευρωπαϊκή εμβέλεια.
Υπάρχουν ελληνικές κοινότητες μέσα σε Mastodon servers και μικρές προσπάθειες κοινοτικής δικτύωσης, αλλά όχι οργανωμένη εθνική πλατφόρμα με επιχειρηματικό ή θεσμικό χαρακτήρα.
Η Ελλάδα παραμένει χρήστης των διεθνών πλατφορμών και όχι δημιουργός εναλλακτικών υποδομών.
Άρα, ποια είναι η πραγματικότητα;
Ναι, υπάρχουν ευρωπαϊκά social media. Όμως:
- Τα περισσότερα είναι αποκεντρωμένα και κοινοτικά.
- Δεν έχουν πανευρωπαϊκή στρατηγική στήριξη.
- Δεν αποτελούν ενιαία, μαζική υποδομή για όλους τους Ευρωπαίους πολίτες.
Η Ευρώπη έχει δείξει ότι μπορεί να θέτει κανόνες. Δεν έχει δείξει ακόμη ότι μπορεί να δημιουργήσει ένα κοινό ψηφιακό περιβάλλον που να εκφράζει τις αξίες της σε μεγάλη κλίμακα. Και ίσως αυτό να είναι το πιο ενδιαφέρον ερώτημα:
Υπάρχουν υπάρχουν ευρωπαϊκά social media. Το ερώτημα είναι αν μπορούμε να τα διατηρήσουμε και να τα αγαπήσουμε.
Πηγές
- Mastodon: https://joinmastodon.org
- Pixelfed: https://pixelfed.org
- BeReal: https://bere.al
- Daily Motion: https://www.dailymotion.com
- European Data Protection Supervisor – EU Voice pilot: https://www.edps.europa.eu
