Στο σημερινό MindPost, διερευνούμε μια μάλλον ασυνήθιστη – αλλά εξαιρετικά κρίσιμη – οδηγία που προτείνει το Διεθνές Κέντρο Βραχυπρόθεσμης Συμβουλευτικής: οι επαγγελματίες ψυχικής υγείας δεν αρκεί να σπουδάζουν, να εποπτεύονται και να διαβάζουν. Χρειάζεται να ταξιδεύουν, να ζουν εμπειρίες, να εκτίθενται στον κόσμο. Γιατί η εσωτερική κατανόηση ξεκινά συχνά… με ένα εισιτήριο.
Ο θεραπευτής ως εργαλείο: σώμα, ιστορία, πολιτισμός
Όταν ένας σύμβουλος ψυχικής υγείας κάθεται απέναντι από έναν δέκτη, δεν εργάζεται μόνο με την επιστημονική του γνώση. Επιστρατεύει κάτι πολύ πιο σύνθετο: τον ίδιο του τον εαυτό ως εργαλείο. Χρησιμοποιεί το σώμα του – την έκφραση, τη στάση, την ενσώματη πρόσληψη του άλλου. Παρατηρεί με τα μάτια του, ακούει με τα αυτιά του, συνθέτει με τον νου του. Ανασύρει αξίες και προσδοκίες που έχουν διαμορφωθεί από τις δικές του εμπειρίες ζωής και προσπαθεί να φανταστεί αυτό που του αφηγείται ο άλλος.
Στη διαδικασία αυτή, όπως έλεγε και η Βιρτζίνια Σατίρ, η κατανόηση του άλλου περνά μέσα από τη δική μας προσωπική “μαντάλα” – δηλαδή, από το σύνολο των επιπέδων συνειδητότητάς μας: ύλη, λογική, συναίσθημα, σοφία, φαντασία, αγάπη. Κάθε επίπεδο προσθέτει μια νέα διάσταση στην αντίληψη του θεραπευτή. Κάθε λάθος υπόθεση που κάνουμε γι’ αυτό που μας εξιστορεί ο άλλος, μπορεί να είναι μια παγίδα. Και κάθε σωστή υπόθεση, μια γέφυρα.
Η εμπειρία της ζωής δεν είναι πολυτέλεια – είναι απαραίτητο εργαλείο
Ένας θεραπευτής δεν μπορεί να καταλάβει το τραύμα ενός ανθρώπου που έχασε τα πάντα, αν δεν έχει βιώσει ο ίδιος έστω μια απώλεια. Δεν μπορεί να καταλάβει τη μοναξιά αν δεν την έχει συναντήσει. Δεν μπορεί να αναγνωρίσει την καταπίεση, αν δεν έχει σταθεί απέναντί της. Και ακόμη περισσότερο, δεν μπορεί να κατανοήσει διαφορετικούς τρόπους σκέψης και ζωής, αν δεν έχει εκτεθεί σε διαφορετικούς πολιτισμούς.
Η βραχυπρόθεσμη συμβουλευτική, ιδιαίτερα, απαιτεί από τον θεραπευτή να είναι παρών, σε ετοιμότητα και διαυγής, γιατί καλείται να προσφέρει αποτέλεσμα μέσα σε λίγες συναντήσεις. Δεν υπάρχει χρόνος για θεωρητικολογίες. Χρειάζεται σαφή εικόνα, σωστές υποθέσεις και ευθύ στόχο. Και αυτή η διαύγεια, έρχεται πιο εύκολα σε όσους έχουν ταξιδέψει στον εαυτό τους – αλλά και στον κόσμο.
Ταξίδια και ψυχική υγεία: η εκπαίδευση έξω από την τάξη
Ένα ταξίδι σε μια άλλη χώρα δεν είναι μόνο ξεκούραση. Είναι μια βιωματική εκπαίδευση στην κατανόηση της ετερότητας. Είναι μια απαραίτητη επένδυση. Συναντάς νέες γλώσσες, άλλες εκφράσεις συναισθημάτων, διαφορετικές κοινωνικές νόρμες. Αναγκάζεσαι να αφήσεις πίσω σου το ασφαλές «κουτί» της καθημερινότητας και να παρατηρήσεις – ακριβώς όπως θα έπρεπε να παρατηρείς και τον δέκτη σου.
Αυτή η εκπαίδευση δεν αντικαθιστά τα πανεπιστημιακά βιβλία ή την εποπτεία, αλλά τα εμπλουτίζει. Τα συμπληρώνει με υλικό ακατέργαστο, αυθεντικό και ζωτικό. Ο θεραπευτής που ταξιδεύει, που ζει, που πληγώνεται και μαθαίνει, μπορεί να συνοδεύσει πιο ουσιαστικά. Είναι παρών με όλα του τα επίπεδα, όχι μόνο με το γνωστικό.
Η επαγγελματική υπευθυνότητα περιλαμβάνει και τη ζωή
Σε έναν κόσμο όπου η εξουθένωση στους επαγγελματίες ψυχικής υγείας αυξάνεται, είναι ευθύνη κάθε θεραπευτή να μην παραμελεί τη δική του ζωή. Όχι μόνο για λόγους αυτοφροντίδας, αλλά και γιατί ο πλούτος των εμπειριών του είναι επένδυση για τον θεραπευόμενο.
Δεν είναι τυχαίο που πολλά διεθνή προγράμματα εκπαίδευσης – όπως αυτό της Βραχυπρόθεσμης Συνθετικής Συμβουλευτικής Expansion – ενθαρρύνουν τους επαγγελματίες να συμμετέχουν σε εμπειρικές διαδικασίες και να εξερευνούν τον κόσμο εντός και εκτός τους. Η θεραπεία δεν είναι μονόδρομος. Είναι συνάντηση. Και για να συναντήσεις πραγματικά τον άλλον, πρέπει πρώτα να έχεις περπατήσει αρκετούς δρόμους.
Συμπέρασμα:
Ένας καλός σύμβουλος δεν είναι μόνο αυτός που γνωρίζει. Είναι αυτός που έχει ζήσει, ταξιδέψει, επεξεργαστεί και νιώσει. Οι εμπειρίες ζωής – και ειδικά οι εμπειρίες μέσα από τα ταξίδια – δεν είναι πολυτέλεια. Είναι προϋπόθεση για βαθιά κατανόηση. Και σε τελική ανάλυση, για ουσιαστική θεραπεία.
