Μήπως τελικά, είμαστε ό,τι τρώμε; Νέες επιστημονικές αποκαλύψεις δείχνουν τη βαθιά σύνδεση μεταξύ του πιάτου μας και της ψυχικής μας υγείας.
Στο σημερινό MindPost θα απαντήσουμε στο ερώτημα: Ποιος μπορεί να αρνηθεί τη χαρά ενός πλούσιου γεύματος; Την άμεση ικανοποίηση, την αίσθηση πληρότητας, τη ζεστασιά που απλώνεται μέσα μας. Είναι αυτή η στιγμιαία ευχαρίστηση, οι ενδορφίνες που πλημμυρίζουν τον εγκέφαλό μας, κάνοντάς μας να νιώθουμε χαρούμενοι. Αλλά τι θα λέγατε αν αυτή η σύνδεση πήγαινε πολύ πιο βαθιά από μια απλή μεταγευματική ευφορία;
Σε έναν κόσμο όπου οι διαταραχές ψυχικής υγείας αυξάνονται, ολοένα και περισσότεροι επιστήμονες στρέφονται σε ένα πεδίο που κάποτε θεωρούνταν περιθωριακό: τη διατροφική ψυχιατρική. Αποδεικνύεται ότι το πιο περίπλοκο και ενεργοβόρο όργανο του σώματός μας – ο εγκέφαλος – έχει εξειδικευμένες διατροφικές ανάγκες που επηρεάζουν άμεσα τον τρόπο που σκεφτόμαστε, νιώθουμε και λειτουργούμε. Ναι, τελικά, είμαστε ό,τι τρώμε – και αυτό ισχύει και για την ψυχική μας κατάσταση.
Ο Εγκέφαλος: Ένα Θησαυροφυλάκιο που Απαιτεί Φροντίδα
Σκεφτείτε το: ο ενήλικος ανθρώπινος εγκέφαλος, παρόλο που αποτελεί μόλις το 2% της μάζας του σώματός μας, καταναλώνει το 20% της μεταβολικής του ενέργειας. Για να λειτουργήσει σωστά, χρειάζεται μια πληθώρα βιταμινών και μετάλλων. Ακόμη και για μια μόνο μεταβολική οδό, όπως η μετατροπή της τρυπτοφάνης σε σεροτονίνη (μια ορμόνη που ρυθμίζει τη διάθεση), απαιτούνται βιταμίνη Β6, σίδηρος, φώσφορος και ασβέστιο.
Το πεδίο της διατροφικής επιστήμης, αν και κρίσιμο, παραμένει υπομελετημένο. Είναι δύσκολο να διεξαχθούν μακροχρόνιες, ελεγχόμενες μελέτες, καθώς λίγοι είναι πρόθυμοι να τηρήσουν μια πειραματική δίαιτα για χρόνια. Έτσι, μεγάλο μέρος της γνώσης βασίζεται σε παρατηρητικές μελέτες που αποκαλύπτουν συσχετίσεις, όπως αυτές μεταξύ του καπνίσματος και του καρκίνου του πνεύμονα. Σιγά-σιγά, ένα σαφές μοτίβο αρχίζει να αναδύεται και στον τομέα της διατροφής και της ψυχικής υγείας.
Δίαιτες που «Τρέφουν» το Μυαλό και την Ψυχή
Πλέον είναι ξεκάθαρο: ορισμένες δίαιτες είναι ιδιαίτερα ευεργετικές για τον εγκέφαλο.
- Η Μεσογειακή Διατροφή: Πλούσια σε λαχανικά, φρούτα, όσπρια και δημητριακά ολικής άλεσης, και φτωχή σε κόκκινο κρέας, επεξεργασμένα κρέατα και κορεσμένα λιπαρά, έχει αποδειχθεί ότι μειώνει τις πιθανότητες εγκεφαλικών επεισοδίων, γνωστικής έκπτωσης και κατάθλιψης. Μια «πράσινη» Μεσογειακή διατροφή, πλούσια σε πολυφαινόλες (όπως αυτές που βρίσκονται στο πράσινο τσάι), μάλιστα, μειώνει την ατροφία του εγκεφάλου που σχετίζεται με την ηλικία.
- Η δίαιτα MIND: Μια παραλλαγή που δίνει έμφαση, μεταξύ άλλων, στην κατανάλωση μούρων έναντι άλλων φρούτων, φαίνεται να μειώνει τον κίνδυνο άνοιας.
Οι επιστήμονες πιστεύουν ότι αυτές οι δίαιτες λειτουργούν μειώνοντας τη φλεγμονή στον εγκέφαλο. Αυτό με τη σειρά του επηρεάζει περιοχές όπως ο ιππόκαμπος, που συνδέεται με τη μάθηση, τη μνήμη και τη ρύθμιση της διάθεσης – και όπου αναπτύσσονται νέοι νευρώνες στους ενήλικες. Αντίθετα, η τακτική κατανάλωση υπερ-επεξεργασμένων, τηγανητών και ζαχαρούχων τροφών, που αυξάνουν τη φλεγμονή στον εγκέφαλο, αυξάνει τον κίνδυνο εμφάνισης κατάθλιψης.
Η Παγίδα των Συμπληρωμάτων και η Αλήθεια των Ελλείψεων
Δυστυχώς, λιγότερο από το 10% των ενηλίκων καταναλώνει την ημερήσια συνιστώμενη ποσότητα λαχανικών και μόλις το 12% αρκετά φρούτα. Πολλοί στρέφονται στα συμπληρώματα βιταμινών και μετάλλων για να καλύψουν τις διατροφικές τους ελλείψεις. Πράγματι, το 2018, το 54% των Βορειοαμερικανών και το 43% των Ασιατών λάμβαναν διατροφικό συμπλήρωμα. Ωστόσο, η βιομηχανία των συμπληρωμάτων είναι ένα «Άγρια Δύση», όπως την περιγράφει ο καθηγητής ψυχιατρικής Ted Dinan. Η ρύθμιση είναι συχνά αδύναμη ή ανύπαρκτη, και η αυστηρή έρευνα για τα οφέλη ή τους κινδύνους τους είναι ελάχιστη.
Παρόλα αυτά, η επιστήμη πλέον υποστηρίζει τη στενή σχέση μεταξύ διατροφής και ψυχικής υγείας. Ελλείψεις βιταμίνης Β12 συνδέονται με κατάθλιψη και κακή μνήμη, καθώς και με μανία και ψύχωση. Χαμηλά επίπεδα βιταμίνης D σχετίζονται με αυξημένο κίνδυνο άνοιας και εγκεφαλικού. Πρόσφατη μελέτη έδειξε ότι υψηλές δόσεις Β6 (100mg ημερησίως) μειώνουν το άγχος. Οι ελλείψεις βιταμινών είναι συχνές ακόμη και σε ηλικιωμένους ασθενείς με προβλήματα μνήμης.
Το Έντερο ως «Δεύτερος Εγκέφαλος» και οι Ψυχοβιοτικές
Μία από τις πιο συναρπαστικές ανακαλύψεις των τελευταίων ετών είναι η σημασία των μικροοργανισμών στο έντερο – το λεγόμενο μικροβίωμα – ως μεσάζοντες μεταξύ της τροφής μας και του εγκεφάλου. Αυτά τα μικρόβια χρειάζονται μικροθρεπτικά συστατικά. Μια δίαιτα που στερείται αυτών, όπως συχνά συμβαίνει στη Δύση, μπορεί να οδηγήσει σε ανισορροπία στο μικροβίωμα του εντέρου.
Μπορεί αυτό να επηρεάσει τον τρόπο που σκεφτόμαστε και νιώθουμε; Η απάντηση είναι ναι. Υπάρχουν ολοένα και περισσότερα στοιχεία για μια σύνδεση μεταξύ εντέρου και εγκεφάλου, μέσω του «ψυχοβιώματος». Ουσίες που παράγονται από τα βακτήρια, τους ιούς και τους μύκητες του εντέρου μπορεί να περάσουν στην κυκλοφορία του αίματος ή να διεγείρουν το πνευμονογαστρικό νεύρο που συνδέει το έντερο με τον εγκέφαλο. Ακόμη και η τρυπτοφάνη, ένα αμινοξύ που κάποτε πιστεύαμε ότι προερχόταν μόνο από τη διατροφή, παράγεται και από βακτήρια του εντέρου.
Εντυπωσιακό είναι επίσης ότι συγκεκριμένα είδη μικροοργανισμών, όπως αυτά που βρίσκονται στο γιαούρτι και στις γενικότερα ζυμωμένες τροφές, έχει αποδειχθεί ότι μειώνουν το άγχος. Ορισμένα στελέχη βακτηρίων, όπως δύο είδη Bifidobacterium και ένα Lactobacillus, μπορούν ακόμη και να αλλάξουν την ικανότητα ενός ατόμου να αντιμετωπίζει το στρες! Αυτά τα ευρήματα οδήγησαν στην έννοια των «ψυχοβιοτικών» – βακτηρίων που, όταν καταναλώνονται, μπορεί να έχουν παρόμοια αποτελέσματα με αντικαταθλιπτικά ή αγχολυτικά φάρμακα.
Ο Δρόμος Μπροστά: Περισσότερη Έρευνα, Καλύτερη Διατροφή
Το πεδίο της διατροφικής ψυχιατρικής βρίσκεται ακόμη στα σπάργανα. Η δυσκολία στην ανάπτυξή του έγκειται στην οικονομία: βιταμίνες, μέταλλα και μικρόβια δεν κατοχυρώνονται με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας, κάτι που μειώνει το εμπορικό κίνητρο για τις φαρμακευτικές εταιρείες να χρηματοδοτήσουν εκτενείς δοκιμές. Είναι στο χέρι των κυβερνήσεων, των πανεπιστημίων και των συστημάτων υγείας να καλύψουν αυτό το κενό.
Κανένα συμπλήρωμα ή προβιοτικό δεν θα αντικαταστήσει την ανάγκη για μια καλή, ισορροπημένη διατροφή. Ωστόσο, η επιστήμη αποκαλύπτει όλο και περισσότερο το πόσο σημαντικό είναι το «καύσιμο» που δίνουμε στον εγκέφαλό μας. Η συνειδητή επιλογή των τροφών μας δεν είναι πλέον απλώς θέμα σωματικής υγείας, αλλά μια κρίσιμη επένδυση στην ψυχική μας ευεξία και ισορροπία. Ας δώσουμε, λοιπόν, «τροφή για σκέψη» στον εαυτό μας και ας επιλέξουμε συνειδητά τι βάζουμε στο πιάτο μας.
Πηγή:
- The Economist: “How food affects the mind, as well as the body.” (Δημοσιεύθηκε 20 Δεκεμβρίου 2022). Διαθέσιμο στο: https://www.economist.com/christmas-specials/2022/12/20/how-food-affects-the-mind-as-well-as-the-body
