Οι ερευνητές μελετούν πώς φαίνεται να αλλάζει τον εγκέφαλο σε ασθενείς με κατάθλιψη. H μελέτη του HARVARD που άλλαξε τον τρόπο που βλέπουμε τον Διαλογισμό.
Φαντάσου να ξυπνάς κάθε μέρα και να νιώθεις το βάρος ενός αόρατου πέπλου, ενός σκοταδιού που σου στερεί την ενέργεια και τη διάθεση να λειτουργήσεις. Το 2015, περισσότεροι από 16 εκατομμύρια άνθρωποι στις ΗΠΑ ένιωσαν αυτή τη δυσφορία, παλεύοντας με τη σοβαρή κατάθλιψη. Έχουμε ένα ολόκληρο οπλοστάσιο θεραπειών στη διάθεσή μας – από τη συμβουλευτική μέχρι τα φάρμακα. Και όμως, το πιο απογοητευτικό είναι ότι για πολλούς, τίποτα από αυτά δεν φαίνεται να λειτουργεί.
«Υπάρχουν πολλοί άνθρωποι που δεν επωφελούνται από τις παρεμβάσεις πρώτης γραμμής. Υπάρχει τεράστια ανάγκη για εναλλακτικές προσεγγίσεις», εξηγεί ο Benjamin Shapero, ψυχολόγος στην Ιατρική Σχολή του Χάρβαρντ.
Και κάπου εκεί, η επιστήμη άρχισε να ρίχνει το βλέμμα της σε μια αρχαία πρακτική που κερδίζει όλο και περισσότερο έδαφος: τον διαλογισμό που βασίζεται στην ενσυνειδητότητα (mindfulness).
Η Επιστήμη Αποκαλύπτει το Μυστικό του Εγκεφάλου
Για δεκαετίες, ο διαλογισμός θεωρούνταν κάτι «πνευματικό» ή «εναλλακτικό». Όμως, τα τελευταία χρόνια, η επιστημονική έρευνα έχει εκτοξευθεί, αποδεικνύοντας τα οφέλη του σε καταστάσεις όπως το άγχος, ο χρόνιος πόνος και η κατάθλιψη.
Η Gaëlle Desbordes, νευροεπιστήμονας και καθηγήτρια στο Χάρβαρντ, αποφάσισε να εξερευνήσει το θέμα με έναν επαναστατικό τρόπο: χρησιμοποιώντας την λειτουργική μαγνητική τομογραφία (fMRI). Αυτή η τεχνολογία δεν βγάζει απλές φωτογραφίες του εγκεφάλου, αλλά καταγράφει την εγκεφαλική δραστηριότητα σε πραγματικό χρόνο!
Σε μια πρωτοποριακή μελέτη του 2012, η Desbordes έδειξε ότι οι αλλαγές στον εγκέφαλο μετά από εκπαίδευση στον διαλογισμό παραμένουν σταθερές ακόμα και όταν δεν διαλογίζεσαι. Η έρευνά της έδειξε μια δραματική μείωση της ενεργοποίησης στην αμυγδαλή – τον «συναγερμό» του εγκεφάλου μας που σχετίζεται με τον φόβο και το άγχος. Αυτό σημαίνει ότι ο διαλογισμός «προπονεί» τον εγκέφαλό σου να αντιδρά πιο ήρεμα στις καθημερινές προκλήσεις.
Πέρα από τη Θεωρία: Το Ταξίδι της Ενσυνειδητότητας
Το ενδιαφέρον της Gaëlle Desbordes για την ενσυνειδητότητα ξεκίνησε από προσωπική εμπειρία. Ως φοιτήτρια, βρήκε στον διαλογισμό ένα καταφύγιο από το άγχος της ακαδημαϊκής ζωής. Αυτή η προσωπική αλλαγή την έπεισε να το μελετήσει επιστημονικά, με έναν μόνο στόχο: να το προσφέρει ως αξιόπιστη θεραπεία και σε άλλους.
Για να κατανοήσουμε την πρακτική, ας μπούμε σε μια αίθουσα στο Χάρβαρντ, όπου η καθηγήτρια Suzanne Westbrook καθοδηγεί τους μαθητές της να εστιάσουν στο παρόν.
«Το μυαλό μας περιπλανιέται συνέχεια, είτε αναμοχλεύοντας το παρελθόν είτε σχεδιάζοντας το μέλλον», εξηγεί η Westbrook. «Η ενσυνειδητότητα σου διδάσκει την ικανότητα να δίνεις προσοχή στο παρόν, παρατηρώντας πότε το μυαλό σου ξεφεύγει. Είναι ένα μέρος όπου μπορούμε να ξεκουραστούμε και να τακτοποιήσουμε το μυαλό μας».
Γιατί αυτό το «Φαινόμενο» Κερδίζει Έδαφος;
Η δημοτικότητα του mindfulness οφείλεται σε πολλούς λόγους, αλλά ο κυριότερος είναι ότι είναι κοσμικό. Ενώ οι ρίζες του βρίσκονται στις βουδιστικές παραδόσεις, η σύγχρονη εκδοχή του, όπως το πρόγραμμα MBSR (Mindfulness-Based Stress Reduction) του Jon Kabat-Zinn, έχει απογυμνωθεί από κάθε θρησκευτικό τόνο.
Είναι μια πρακτική που απευθύνεται σε όλους και μπορεί να ενσωματωθεί σε κάθε τομέα:
- Για τους φοιτητές: Η Jeanne Mahon, διευθύντρια του κέντρου ευεξίας του Χάρβαρντ, αναφέρει ότι πάνω από 750 μαθητές έχουν συμμετάσχει σε προγράμματα ενσυνειδητότητας από το 2012, καθώς τους βοηθά να διαχειριστούν το άγχος.
- Για τους αθλητές: Η προπονήτρια ράγκμπι του Χάρβαρντ, Melanie Denham, ενσωματώνει τις τεχνικές για να βοηθήσει τις παίκτριές της να διαχειριστούν την πίεση της «προσδοκίας και της απόδοσης».
- Για εκπαιδευτικούς και δημόσιους λειτουργούς: Η Metta McGarvey και η αστυνομικός Ayesha Hood από τη Βαλτιμόρη επιβεβαιώνουν ότι οι πρακτικές αυτές είναι ανεκτίμητες για την αντιμετώπιση του burnout και του υψηλού στρες.
- Για στελέχη επιχειρήσεων: Η Christine O’Shaughnessy, πρώην στέλεχος επενδυτικής τράπεζας, δηλώνει ότι «ακόμα και αν το εξασκείς μία φορά την ημέρα, θα έχεις μια καλύτερη μέρα».
Αλήθειες και Μύθοι: Τι Δεν Είναι η Ενσυνειδητότητα
Η ενσυνειδητότητα έχει έναν μύθο που την ακολουθεί: πολλοί πιστεύουν ότι είναι απλώς το «άδειασμα του μυαλού» ή μια «τσίχλα ευτυχίας».
Η Suzanne Westbrook το ξεκαθαρίζει: «Η ενσυνειδητότητα δεν είναι να είσαι θετικός όλη την ώρα ή ένα «λα, λα, λα» ευτυχίας. Έχει να κάνει με το να παρατηρείς τι συμβαίνει από στιγμή σε στιγμή, το εύκολο και το δύσκολο, το οδυνηρό και το χαρούμενο. Έχει να κάνει με το να χτίσεις μυ για να είσαι παρών και ξύπνιος στη ζωή σου».
Απαιτεί συνέπεια και πειθαρχία, αλλά τα αποτελέσματα είναι συγκλονιστικά. Όπως λέει η Christine O’Shaughnessy, η οποία άφησε την καριέρα της για να γίνει εκπαιδεύτρια ενσυνειδητότητας: «Το να κάνεις διαλογισμό είναι σαν μια ρουτίνα γυμναστικής για τον εγκέφαλό σου. Διατηρεί τον εγκέφαλό σου υγιή».
Για τους σκεπτικιστές, η ίδια έχει μόνο δύο λέξεις: «Δοκιμάστε το».
ΠΗΓΕΣ:
“Mindfulness-Based Stress Reduction (MBSR)”: Jon Kabat-Zinn, University of Massachusetts Medical School.
Harvard Gazette: Colleen Walsh, “The science behind mindfulness meditation”, April 25, 2018, https://news.harvard.edu/gazette/story/2018/04/the-science-behind-mindfulness-meditation/
